Huệ Đan: Chương II: Hành Trình Mở Đầu: Sự Hình Thành GĐPT Việt Nam tại Hoa Kỳ (1975–1981)
Sen Trắng Hoa Kỳ 
CHƯƠNG II
HÀNH TRÌNH MỞ ĐẦU: SỰ HÌNH THÀNH GĐPTVN TẠI HOA KỲ (1975–1981)
II.1. Biến cố năm 1975 và sự hình thành cộng đồng Phật giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ
Ngày 30 tháng 4 năm 1975 đánh dấu sự kết thúc của Chiến tranh Việt Nam, đồng thời mở ra một trong những cuộc di dân lớn nhất trong lịch sử hiện đại Đông Nam Á. Trong những tháng đầu sau biến cố, hàng trăm nghìn người Việt Nam rời quê hương và hình thành các cộng đồng định cư tại nhiều quốc gia, trong đó Hoa Kỳ trở thành nơi tiếp nhận số lượng người Việt lớn nhất. Đối với lịch sử GĐPTVN, đây là thời điểm truyền thống giáo dục vốn được hình thành trên quê hương Việt Nam bắt đầu bước vào một không gian lịch sử mới.[26]
Ngày 23 tháng 5 năm 1975, Quốc hội Hoa Kỳ ban hành Đạo luật Indochina Migration and Refugee Assistance Act, tạo cơ sở pháp lý cho việc tiếp nhận và tái định cư người tị nạn đến từ Việt Nam, Campuchia và Lào. Trong năm 1975, hơn 130.000 người Đông Dương được đưa đến Hoa Kỳ; những năm sau đó, các chương trình đoàn tụ gia đình, người vượt biển (boat people) và người tị nạn theo diện nhân đạo tiếp tục làm gia tăng nhanh chóng quy mô cộng đồng người Việt tại quốc gia này.[27]
Đối với một cộng đồng di dân, việc tái lập các thiết chế văn hóa và giáo dục luôn là điều kiện quan trọng để duy trì bản sắc và bảo đảm tính liên tục giữa các thế hệ. Trong trường hợp người Việt tị nạn, các ngôi chùa Việt Nam, tiếng Việt và Gia Đình Phật Tử từng bước trở thành những không gian gìn giữ ký ức cộng đồng, truyền trao căn tính văn hóa và nuôi dưỡng đời sống tinh thần của thế hệ trẻ sinh trưởng trên đất Hoa Kỳ.[28]
Quá trình ấy diễn ra trước hết cùng với sự hình thành của các tự viện Việt Nam. Đối với cộng đồng người Việt tị nạn, ngôi chùa không những là nơi tu học và thực hành tín ngưỡng, mà còn là trung tâm quy tụ cộng đồng, bảo tồn ngôn ngữ, văn hóa và đời sống tinh thần. Từ cuối thập niên 1970, nhiều tự viện Việt Nam lần lượt được thành lập tại California, Texas và nhiều tiểu bang khác, tạo nên môi trường để các sinh hoạt giáo dục Phật giáo từng bước được khôi phục. Chính từ những ngôi chùa ấy, những đơn vị Gia Đình Phật Tử đầu tiên tại Hoa Kỳ dần được hình thành.[29]
Trong bối cảnh ấy, nhu cầu phục hồi Gia Đình Phật Tử xuất hiện như một hệ quả tự nhiên của đời sống cộng đồng. Nhiều Huynh trưởng từng sinh hoạt tại Việt Nam sớm nhận thấy rằng nếu thế hệ trẻ chỉ trưởng thành trong hệ thống giáo dục Hoa Kỳ mà thiếu một môi trường giáo dục Phật giáo và văn hóa Việt Nam, sự đứt gãy về ngôn ngữ, truyền thống và căn tính sẽ diễn ra rất nhanh. Việc phục hồi Gia Đình Phật Tử vì thế không chỉ nhằm duy trì một tổ chức đã có trước năm 1975, mà còn đáp ứng nhu cầu giáo dục thế hệ kế tiếp trong hoàn cảnh lịch sử mới.
Trong ý nghĩa này, sự phục hồi GĐPTVN tại Hoa Kỳ không đơn thuần là việc tái lập một tổ chức mà còn là sự tiếp nối của một truyền thống giáo dục đã được vun bồi trên quê hương Việt Nam. Những buổi lễ Phật đầu tiên, màu áo Lam, tiếng hát Sen Trắng, các lớp Việt ngữ và những kỳ trại đầu tiên đều góp phần khơi lại cảm thức cộng đồng nơi thế hệ người Việt lưu vong, đồng thời chuyển trao cho thế hệ trẻ một di sản văn hóa và tinh thần mà các em chưa từng trực tiếp trải nghiệm tại quê hương.
Một đặc điểm nổi bật của giai đoạn này là tiến trình hình thành GĐPTVN tại Hoa Kỳ diễn ra từ cơ sở cộng đồng, chứ không bắt đầu từ một cơ cấu điều hành tập trung. Ở những nơi có chùa Việt Nam, có Huynh trưởng và có thanh thiếu niên Phật tử, nhu cầu tổ chức sinh hoạt dần xuất hiện. Các đơn vị được hình thành trước, rồi mới từng bước liên kết với nhau trên bình diện khu vực và toàn quốc. Chính đặc điểm ấy đã tạo nên bản sắc cộng đồng rất rõ nét trong lịch sử hình thành GĐPTVN tại Hoa Kỳ.[30]
Từ góc nhìn lịch sử xã hội, sự ra đời của GĐPTVN tại Hoa Kỳ là một bộ phận của tiến trình tái thiết cộng đồng người Việt sau biến cố năm 1975. Nếu các tự viện góp phần duy trì đời sống tín ngưỡng và sinh hoạt Phật giáo, thì Gia Đình Phật Tử đảm nhận vai trò giáo dục thế hệ kế tiếp, kết nối truyền thống Phật giáo Việt Nam với môi trường văn hóa mới của xã hội Hoa Kỳ. Sự phát triển song hành giữa tự viện và Gia Đình Phật Tử vì thế trở thành một trong những đặc điểm nổi bật của cộng đồng Phật giáo Việt Nam trong giai đoạn đầu định cư.
Nhìn lại giai đoạn 1975–1981, có thể thấy sự hình thành GĐPTVN tại Hoa Kỳ không đánh dấu sự xuất hiện của một tổ chức hoàn toàn mới, mà mở đầu cho quá trình tái lập một truyền thống giáo dục đã được hình thành trên quê hương Việt Nam trong những điều kiện lịch sử và xã hội khác biệt. Chính từ nền tảng ấy, các đơn vị đầu tiên lần lượt ra đời, đặt cơ sở cho tiến trình liên kết và phát triển của GĐPTVN tại Hoa Kỳ trong các năm tiếp theo.
II.2. NHỮNG ĐƠN VỊ ĐẦU TIÊN VÀ HÌNH THÁI SINH HOẠT CƠ SỞ 1976–1977)
Nếu năm 1975 mở ra một không gian lịch sử mới của cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ, thì giai đoạn 1976–1977 đánh dấu bước khởi đầu của đời sống Gia Đình Phật Tử trên quê hương mới. Đây chưa phải là thời kỳ có cơ cấu điều hành toàn quốc hay hệ thống tổ chức thống nhất như những năm về sau, mà là giai đoạn các đơn vị địa phương lần lượt hình thành trong lòng những cộng đồng Phật tử Việt Nam mới định cư. Chính từ những đơn vị đầu tiên ấy, tiến trình phát triển của GĐPTVN tại Hoa Kỳ bắt đầu được định hình.
Một đặc điểm nổi bật của giai đoạn này là các đơn vị được thành lập không theo một kế hoạch điều hành thống nhất từ trung ương, mà xuất hiện gần như đồng thời tại nhiều địa phương khác nhau, xuất phát từ cùng một nhu cầu gìn giữ đời sống Phật giáo và giáo dục thế hệ trẻ của cộng đồng người Việt tị nạn. Điều đó cho thấy động lực hình thành GĐPTVN tại Hoa Kỳ trước hết bắt nguồn từ thực tiễn của các cộng đồng địa phương, rồi mới từng bước phát triển thành một hệ thống tổ chức rộng lớn hơn.
Một trong những đơn vị sớm nhất được ghi nhận là Gia Đình Phật Tử Cựu Kim Sơn, do Huynh trưởng Thuyền Vị Nguyễn Thị Ngà thành lập tại chùa Từ Quang, San Francisco, vào mùa hè năm 1976.[31] Trong cùng giai đoạn, Gia Đình Phật Tử Long Hoa được Huynh trưởng Tâm Khởi Hoàng Phấn và Huynh trưởng Hằng Nga thành lập tại chùa Việt Nam, Los Angeles, với lễ ra mắt vào ngày 12 tháng 12 năm 1976.[32] Những đơn vị này đánh dấu sự phục hồi sinh hoạt Gia Đình Phật Tử sau biến cố năm 1975 và mở đầu cho quá trình phát triển của tổ chức tại Hoa Kỳ.
Sang năm 1977, sinh hoạt Gia Đình Phật Tử tiếp tục xuất hiện tại nhiều địa phương khác. Gia Đình Phật Tử Hoa Thịnh Đốn, tại Washington, D.C., được quy tụ từ năm 1976 và chính thức ra mắt vào ngày 21 tháng 8 năm 1977.[33] Cùng thời kỳ này, Gia Đình Phật Tử Vạn Hạnh, tại San Diego, cũng được ghi nhận trong nhóm những đơn vị đầu tiên.[34] Việc các đơn vị lần lượt hình thành ở nhiều khu vực khác nhau cho thấy sự phát triển của GĐPTVN tại Hoa Kỳ không phải là hiện tượng riêng rẽ của từng địa phương, mà phản ánh một nhu cầu chung của cộng đồng Phật tử Việt Nam trong những năm đầu định cư.
Xét từ góc độ lịch sử tổ chức, giai đoạn 1976–1977 có thể được xem là thời kỳ đặt nền móng của GĐPTVN tại Hoa Kỳ. Dù chưa hình thành một hệ thống điều hành thống nhất, các đơn vị đầu tiên đã tạo nên những điểm tựa để tiến trình liên kết sau này trở thành hiện thực. Đồng thời, các Huynh trưởng sáng lập cũng bắt đầu thích ứng mô hình sinh hoạt vốn được hình thành tại Việt Nam với điều kiện mới của xã hội Hoa Kỳ, nghĩa là sinh hoạt vào cuối tuần, tổ chức trong khuôn viên tự viện, phối hợp chặt chẽ với phụ huynh, đồng thời kết hợp giáo dục Phật pháp với Việt ngữ, văn hóa Việt Nam và những kỹ năng cần thiết cho quá trình hội nhập.[35]
Ý nghĩa lịch sử của những đơn vị đầu tiên không nằm ở quy mô ban đầu, mà ở việc tạo dựng nền tảng cho sự phát triển lâu dài của tổ chức. Từ những đơn vị còn khiêm tốn về nhân sự và điều kiện sinh hoạt, một mạng lưới Gia Đình Phật Tử dần hình thành trên nhiều địa phương. Chính nhu cầu liên lạc, huấn luyện và phối hợp giữa các đơn vị ấy đã mở đường cho sự xuất hiện của các hình thức điều hợp khu vực và tiến trình liên kết toàn quốc trong những năm tiếp theo.[36]
II.3. Từ những đơn vị tiên phong đến nhu cầu liên kết tổ chức (1977–1981)
Sự xuất hiện liên tiếp của các đơn vị Gia Đình Phật Tử tại California, Washington, D.C., Texas và nhiều địa phương khác trong những năm 1976–1977 cho thấy sinh hoạt Áo Lam đã thực sự bén rễ trong cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, sự hiện diện của các đơn vị riêng lẻ mới chỉ là bước đầu. Mỗi nơi phần lớn vẫn vận hành bằng kinh nghiệm của những Huynh trưởng từng sinh hoạt tại Việt Nam trước năm 1975; tài liệu mang theo không đầy đủ, điều kiện sinh hoạt khác biệt, việc liên lạc giữa các địa phương còn hạn chế và chưa hình thành một cơ chế điều phối có khả năng đáp ứng những nhu cầu chung.[37]
Từ thực trạng ấy, một vấn đề mới dần xuất hiện. Khi số lượng đơn vị gia tăng, nhu cầu liên lạc không còn chỉ nhằm thăm hỏi hay duy trì tình thân Áo Lam, mà bắt đầu mang ý nghĩa tổ chức và giáo dục. Những người đang gây dựng sinh hoạt tại các địa phương khác nhau cần biết nhau đang làm gì, sử dụng chương trình nào, tổ chức huấn luyện ra sao và bằng cách nào có thể giữ được những nguyên tắc căn bản của GĐPTVN trong một xã hội hoàn toàn khác với môi trường đã hình thành tổ chức trước năm 1975.
Trở ngại trước tiên là khoảng cách địa lý. Các cộng đồng người Việt phân bố trên một lãnh thổ rộng lớn, trong khi phương tiện liên lạc cuối thập niên 1970 còn nhiều giới hạn. Điện thoại đường dài tốn kém, thư tín cần thời gian, còn những chuyến đi giữa các tiểu bang phụ thuộc vào điều kiện tài chính và hoàn cảnh gia đình của từng người. Một cuộc gặp giữa các Huynh trưởng ở những địa phương cách xa nhau vì thế không phải là việc có thể thực hiện thường xuyên. Khoảng cách địa lý đồng thời trở thành khoảng cách tổ chức đó là kinh nghiệm của một đơn vị khó được chia sẻ kịp thời cho đơn vị khác, tài liệu không dễ lưu chuyển, còn những vấn đề phát sinh trong sinh hoạt thường phải được giải quyết bằng khả năng và kinh nghiệm riêng của từng địa phương.
Khó khăn ấy càng rõ hơn khi đặt trong hoàn cảnh đời sống của thế hệ người Việt mới định cư. Phần lớn Huynh trưởng lúc bấy giờ đang ở vào giai đoạn phải xây dựng lại gần như toàn bộ đời sống cá nhân và gia đình, phải học Anh ngữ, tìm việc làm, học lại nghề nghiệp, thích nghi với xã hội mới và chăm lo cho con cái. Thời gian dành cho Gia Đình Phật Tử chủ yếu nằm trong những ngày cuối tuần hoặc những khoảng nghỉ ít ỏi sau công việc. Bởi thế, việc duy trì một đơn vị đã đòi hỏi nhiều công sức; việc đi xa để gặp gỡ, hội họp hay tham dự huấn luyện lại càng khó khăn hơn. Chính hoàn cảnh này làm cho nhu cầu liên kết mang một ý nghĩa thực tế nghĩa là,sự cộng tác có thể giúp các đơn vị chia sẻ những nguồn lực mà từng địa phương riêng rẽ khó tự mình xây dựng đầy đủ.
Cùng với sự phát triển của sinh hoạt, những vấn đề thuộc về nội dung giáo dục cũng bắt đầu trở nên cấp thiết. Chương trình tu học được áp dụng như thế nào trong hoàn cảnh mới? Tài liệu nào có thể dùng chung giữa các đơn vị? Việc đào tạo Huynh trưởng cần được tiếp tục ra sao khi hệ thống trại huấn luyện trước đây chưa thể tái lập đầy đủ? Những nguyên tắc tổ chức được hình thành tại Việt Nam cần được vận dụng thế nào để vừa giữ được căn bản truyền thống, vừa phù hợp với luật pháp, môi trường giáo dục và đời sống xã hội Hoa Kỳ?[38] Đây không còn là những câu hỏi riêng của một đơn vị, bởi khi cùng xuất hiện tại nhiều địa phương, chúng đã trở thành những vấn đề chung của GĐPTVN trong hoàn cảnh hải ngoại.
Đặc biệt, nhu cầu huấn luyện Huynh trưởng trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự gặp gỡ giữa các địa phương. Nếu các đơn vị chỉ dựa mãi vào số Huynh trưởng đã được đào tạo tại Việt Nam, sự phát triển tất yếu sẽ gặp giới hạn khi số lượng Đoàn sinh gia tăng và một thế hệ trẻ bắt đầu trưởng thành ngay trên đất Hoa Kỳ. Phương trình đặt ra không còn đơn giản là duy trì những gì đã có, mà là làm thế nào đào tạo được một thế hệ Huynh trưởng kế tiếp có khả năng tiếp nhận truyền thống, đồng thời hiểu ngôn ngữ, tâm lý và môi trường sống của thanh thiếu niên Việt Nam tại Hoa Kỳ. Trong ý nghĩa đó, huấn luyện dần trở thành chiếc cầu nối giữa việc bảo tồn di sản và khả năng tiếp tục phát triển của tổ chức.
Những nhu cầu ấy thúc đẩy các Huynh trưởng tại nhiều địa phương tìm cách liên lạc và gặp gỡ nhau. Ban đầu, các cuộc tiếp xúc có thể còn giới hạn về số người và phạm vi, mang nhiều tính chất trao đổi kinh nghiệm hơn là hội nghị của một cơ cấu chính thức. Tuy nhiên, giá trị của việc làm này nằm ở chỗ những khó khăn vốn được nhìn như vấn đề riêng của từng đơn vị dần được nhận diện như những vấn đề chung. Từ đó, ý thức về sự cần thiết của phối hợp, huấn luyện và hỗ trợ liên đơn vị từng bước được hình thành.
Đây là một chuyển biến đáng chú ý trong tiến trình phát triển của GĐPTVN tại Hoa Kỳ. Nếu những năm 1976–1977 chủ yếu chứng kiến việc khôi phục đời sống Gia Đình Phật Tử tại từng địa phương, thì những năm kế tiếp bắt đầu đặt ra câu hỏi về mối tương quan giữa các đơn vị. Một đơn vị có thể duy trì sinh hoạt bằng khả năng của mình, nhưng một truyền thống giáo dục muốn được chuyển trao lâu dài cần có sự chia sẻ kinh nghiệm, tài liệu, nhân lực và phương pháp huấn luyện. Nhu cầu liên kết vì thế không phát sinh từ mong muốn mở rộng bộ máy hành chính, mà trước hết từ yêu cầu bảo đảm chất lượng và tính kế thừa của công tác giáo dục.
Điểm này cũng giúp phân biệt hai tiến trình thường dễ bị đồng nhất khi đọc lại lịch sử đó là, sự hình thành các đơn vị và sự hình thành cơ chế điều hợp không diễn ra cùng một thời điểm. Các đơn vị đã hiện hữu và sinh hoạt trước khi có một hệ thống phối hợp rộng hơn. Cơ chế điều hợp xuất hiện về sau chính vì thực tiễn phát triển đã tạo ra những nhu cầu vượt khỏi khả năng giải quyết của từng đơn vị riêng biệt. Nhìn theo chiều hướng ấy, việc hình thành tổ chức trên bình diện rộng không phải là sự áp đặt một cơ cấu từ bên ngoài, mà là kết quả của một quá trình tích lũy nhu cầu từ chính đời sống sinh hoạt.
Giai đoạn 1977–1981 do đó có thể được xem như thời kỳ chuyển tiếp từ sự hiện diện sang ý thức liên kết. Nếu giai đoạn đầu trả lời câu hỏi Gia Đình Phật Tử có thể được phục hồi trên đất Hoa Kỳ hay không, thì những năm kế tiếp đặt ra một câu hỏi khác đó là những đơn vị đã được phục hồi sẽ liên hệ với nhau như thế nào để cùng tồn tại và phát triển? Sự thay đổi của câu hỏi cũng phản ánh mức độ trưởng thành của đời sống tổ chức. Khi nhu cầu không còn dừng ở việc duy trì từng đơn vị, vấn đề liên lạc, huấn luyện, phối hợp và định hướng chung tất yếu bước vào chương trình nghị sự của các Huynh trưởng.
Xét trên bình diện lịch sử tổ chức, đây chính là ý nghĩa quan trọng nhất của giai đoạn này. GĐPTVN tại Hoa Kỳ đi từ những điểm hiện diện địa phương đến nhu cầu hình thành một mạng lưới liên hệ, và từ mạng lưới ấy mới dần xuất hiện khả năng xây dựng những hình thức điều hợp rộng hơn. Tiến trình này giúp giải thích vì sao cơ cấu tổ chức về sau không thể được hiểu tách rời khỏi lịch sử của các đơn vị tiên phong, bởi chính kinh nghiệm, khó khăn và nhu cầu của các đơn vị đã tạo nên tiền đề thực tế cho những bước phát triển kế tiếp.
Do vậy, đến đầu thập niên 1980, vấn đề đặt ra cho GĐPTVN tại Hoa Kỳ không còn là liệu sinh hoạt Áo Lam có thể tồn tại trên quê hương mới hay không. Sự hiện diện của nhiều đơn vị đã trả lời câu hỏi ấy. Vấn đề lịch sử lúc này là bằng cách nào những đơn vị đang tồn tại ở những địa phương cách xa nhau có thể tìm thấy một phương thức liên lạc, phối hợp và cùng hướng về một nền tảng chung mà không đánh mất sức sống của từng cơ sở. Những nỗ lực nhằm giải quyết câu hỏi đó sẽ mở sang một giai đoạn mới: từ những cuộc gặp gỡ và liên hệ ban đầu đến sự xuất hiện của các hình thức điều hợp có tổ chức hơn, đặt những viên đá đầu tiên cho cơ cấu GĐPTVN tại Hoa Kỳ trong thập niên 1980.
II.4. Tái lập một truyền thống giáo dục trong môi trường văn hóa mới
Sự phục hồi sinh hoạt Gia Đình Phật Tử tại Hoa Kỳ sau năm 1975 không đơn thuần là việc tái lập những đơn vị theo khuôn mẫu đã có tại Việt Nam. Sự khác biệt về xã hội, hệ thống giáo dục, ngôn ngữ và môi trường văn hóa đặt người Huynh trưởng trước một vấn đề căn bản hơn đó là làm thế nào tiếp tục một truyền thống giáo dục đã được hình thành trên quê hương mà không biến truyền thống ấy thành một khuôn mẫu bất biến trong hoàn cảnh mới. Đây chính là một trong những thử thách quan trọng nhất của GĐPTVN tại Hoa Kỳ trong những năm đầu định cư.
Tại Việt Nam trước năm 1975, phần lớn Đoàn sinh trưởng thành trong một không gian văn hóa tương đối đồng nhất, sử dụng tiếng Việt như ngôn ngữ chính và tiếp nhận nhiều giá trị truyền thống từ gia đình, nhà trường và đời sống xã hội. Gia Đình Phật Tử hoạt động trong một môi trường mà nhiều quy ước văn hóa, cách xưng hô, lễ nghi và nền tảng đạo đức đã được cộng đồng chia sẻ. Tại Hoa Kỳ, những điều kiện ấy thay đổi nhanh chóng. Trẻ em đến trường bằng tiếng Anh, trưởng thành trong hệ thống giáo dục Hoa Kỳ và tiếp xúc trực tiếp với một xã hội đa văn hóa, nơi quan niệm về cá nhân, gia đình, thẩm quyền, giáo dục và đời sống cộng đồng có nhiều khác biệt với môi trường Việt Nam.
Sự thay đổi của môi trường kéo theo sự mở rộng chức năng của Gia Đình Phật Tử. Nếu trên quê hương, tổ chức chủ yếu đảm nhận vai trò giáo dục Phật giáo hỗ trợ cho gia đình, nhà trường và tự viện, thì tại Hoa Kỳ, nhiều đơn vị dần trở thành nơi thế hệ trẻ đồng thời tiếp xúc với tiếng Việt, lễ nghi Phật giáo, phong tục và ký ức văn hóa của cộng đồng. Một buổi sinh hoạt cuối tuần vì thế mang nhiều tầng ý nghĩa bao gồm Đoàn sinh học Phật pháp, sinh hoạt tập thể, sử dụng tiếng Việt, tập những nghi thức quen thuộc của đời sống Phật giáo và từng bước nhận biết mình thuộc về một truyền thống đã có trước kinh nghiệm cá nhân của chính các em.
Quá trình thích ứng ấy không diễn ra theo một mô hình được hoạch định sẵn. Những Huynh trưởng tiên phong phải vừa duy trì những nguyên tắc căn bản của tổ chức, vừa tìm kiếm phương thức truyền đạt thích hợp với điều kiện mới. Chương trình sinh hoạt, cách giảng dạy, trò chơi, trại, lễ nghi và phương pháp hướng dẫn thanh thiếu niên vì thế được điều chỉnh từng bước theo kinh nghiệm thực tế của mỗi địa phương. Một số đơn vị bắt đầu sử dụng song ngữ trong giảng dạy; nơi khác mở các lớp Việt ngữ song hành với sinh hoạt Gia Đình Phật Tử hoặc phối hợp nội dung tu học với chương trình của tự viện.[39] Những điều chỉnh này không nhất thiết biểu thị sự rời xa truyền thống; trái lại, chúng cho thấy truyền thống chỉ có thể tiếp tục sống khi tìm được phương thức biểu hiện thích hợp với đối tượng và hoàn cảnh mới.
Trong tiến trình đó, ngôn ngữ trở thành một trong những vấn đề giáo dục đáng chú ý nhất. Đối với thế hệ đến Hoa Kỳ khi còn nhỏ, tiếng Việt vẫn có thể là ngôn ngữ của gia đình; nhưng đối với lớp Đoàn sinh sinh ra hoặc trưởng thành tại Hoa Kỳ, tiếng Anh ngày càng trở thành ngôn ngữ tư duy và giao tiếp chính. Điều này đặt người Huynh trưởng trước một bài toán tế nhị: nếu tuyệt đối hóa tiếng Việt, nội dung Phật pháp có thể trở nên xa lạ với một bộ phận Đoàn sinh; nhưng nếu hoàn toàn chuyển sang tiếng Anh, nhiều tầng nghĩa văn hóa và ký ức gắn với truyền thống GĐPTVN có nguy cơ bị phai nhạt. Song ngữ vì thế dần trở thành không những một phương tiện giao tiếp mà còn là một vấn đề của phương pháp giáo dục và truyền thừa văn hóa.
Một yếu tố khác có ảnh hưởng trực tiếp đến sự thích ứng này là mối quan hệ giữa Gia Đình Phật Tử và tự viện. Trong những năm đầu định cư, chùa Việt Nam thường đảm nhận nhiều chức năng vượt ra ngoài phạm vi nghi lễ tôn giáo: đó còn là nơi cộng đồng gặp gỡ, tổ chức lễ hội, dạy Việt ngữ, hỗ trợ người mới định cư và duy trì những sinh hoạt văn hóa quen thuộc.[40] Gia Đình Phật Tử phát triển trong không gian ấy nên mối quan hệ giữa đơn vị và tự viện mang tính hữu cơ. Tự viện đáp ứng môi trường sinh hoạt và đời sống tâm linh; ngược lại, Gia Đình Phật Tử góp phần đưa thế hệ trẻ vào đời sống của chùa và tạo nên sự tiếp nối giữa các thế hệ trong cộng đồng Phật giáo.
Chính tại đây, chức năng của Gia Đình Phật Tử tại Hoa Kỳ bắt đầu có một sắc thái khác với hoàn cảnh trước năm 1975. Tổ chức không còn hoạt động trong một xã hội nơi văn hóa Việt Nam là môi trường mặc nhiên bao quanh Đoàn sinh, mà phải chủ động tạo dựng một không gian để những yếu tố của truyền thống ấy có thể được trải nghiệm. Tiếng Việt, nghi lễ, cách xưng hô Anh – Chị – Em, những bài hát, sinh hoạt trại, câu chuyện lịch sử và nếp sống chùa trở thành những phương tiện qua đó ký ức văn hóa được chuyển từ thế hệ từng sống tại Việt Nam sang thế hệ lớn lên tại Hoa Kỳ. Bởi vậy, giáo dục GĐPT trong hoàn cảnh hải ngoại đồng thời mang một ý nghĩa mới: giáo dục để gìn giữ khả năng nhận biết cội nguồn trong khi vẫn chuẩn bị cho người trẻ sống một cách tự nhiên và có trách nhiệm trong xã hội mà các em đang thuộc về.
Sự thay đổi trong thành phần Đoàn sinh càng làm cho vấn đề ấy trở nên rõ rệt. Trong những năm đầu sau 1975, phần đông thanh thiếu niên tham gia sinh hoạt vẫn sinh ra tại Việt Nam hoặc theo gia đình sang Hoa Kỳ khi còn nhỏ. Nhưng chỉ trong một thời gian không dài, các đơn vị bắt đầu tiếp nhận lớp Đoàn sinh sinh ra trên đất Mỹ. Sự chuyển tiếp từ thế hệ di dân sang thế hệ hậu duệ của di dân làm thay đổi chính đối tượng của công tác giáo dục. Người Huynh trưởng không còn chỉ truyền lại những điều mình từng học trong một hoàn cảnh khác, mà phải tìm cách làm cho những giá trị ấy trở nên có ý nghĩa đối với những người trẻ có kinh nghiệm văn hóa, ngôn ngữ và xã hội khác với thế hệ cha mẹ.
Điều này cũng đặt ra một giới hạn cần được nhận diện trong cách hiểu về “bảo tồn”. Bảo tồn truyền thống trong môi trường hải ngoại không thể chỉ có nghĩa là duy trì nguyên trạng những hình thức đã có trước năm 1975. Một truyền thống giáo dục chỉ thực sự được tiếp nối khi những giá trị căn bản của nó còn có khả năng đi vào đời sống của thế hệ kế tiếp. Bài toán của GĐPTVN tại Hoa Kỳ vì thế không phải là lựa chọn giữa bảo tồn và thay đổi, mà là xác định điều gì thuộc về cốt lõi cần được gìn giữ và điều gì thuộc về phương pháp có thể được điều chỉnh. Đây là vấn đề sẽ tiếp tục hiện diện trong lịch sử tổ chức nhiều thập niên về sau.
Nhìn từ phương diện lịch sử giáo dục, thành tựu đáng chú ý của giai đoạn 1975–1981 vì vậy không nên được đo chủ yếu bằng số lượng đơn vị được thành lập. Quan trọng hơn là việc những Huynh trưởng tiên phong đã bước đầu chứng minh rằng một mô hình giáo dục Phật giáo được hình thành trong môi trường Việt Nam có khả năng được tái lập, diễn giải và thích ứng trong một xã hội khác mà không nhất thiết đánh mất căn tính của mình. Sự thích ứng ấy chưa phải lúc nào cũng đồng đều giữa các địa phương và cũng chưa hình thành thành một lý thuyết giáo dục hoàn chỉnh, nhưng chính những thử nghiệm ban đầu đã mở ra khả năng tồn tại lâu dài của GĐPTVN trong môi trường hải ngoại.
Đến đầu thập niên 1980, điều được xác lập vì thế không phải là một mô hình đã hoàn tất, mà là khả năng tiếp tục của một truyền thống. Những đơn vị đầu tiên đã hiện diện; nhu cầu liên kết đã hình thành; những phương thức thích ứng về ngôn ngữ, giáo dục và sinh hoạt cũng bắt đầu được thử nghiệm. Từ đây, GĐPTVN tại Hoa Kỳ bước sang một giai đoạn mới, trong đó vấn đề không còn giới hạn ở việc phục hồi đời sống Áo Lam sau cuộc ly hương, mà chuyển dần sang xây dựng những cơ chế tổ chức, huấn luyện và điều hành có khả năng đưa một truyền thống giáo dục bước sâu hơn vào đời sống của cộng đồng người Việt trên đất Hoa Kỳ.
NHẬN ĐỊNH SỬ HỌC
Giai đoạn 1975–1981 có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử GĐPTVN tại Hoa Kỳ bởi đây là thời kỳ một truyền thống giáo dục vốn được hình thành trong một không gian lịch sử, văn hóa và Giáo hội cụ thể phải chứng minh khả năng tồn tại khi những điều kiện từng nâng đỡ nó không còn nguyên vẹn. Nếu Chương I cho thấy năm 1975 không phải là điểm khởi đầu của Gia Đình Phật Tử, thì những diễn biến trong sáu năm đầu tại Hoa Kỳ cho phép đặt ra một vấn đề sử học sâu hơn: điều gì làm cho một truyền thống có thể tiếp tục tồn tại sau khi cộng đồng đã bị tách khỏi không gian lịch sử nơi truyền thống ấy được hình thành?
Những tư liệu của giai đoạn đầu cho thấy câu trả lời không nằm trước hết ở sự bảo tồn nguyên trạng của một cơ cấu tổ chức. Khi những đơn vị đầu tiên xuất hiện, chưa có một hệ thống điều hành toàn quốc đủ khả năng hoạch định sự phát triển chung; những điều kiện vật chất, nhân sự và phương tiện liên lạc cũng còn rất giới hạn. Điều thực sự được mang qua biến cố 1975 là một vốn liếng tinh thần và giáo dục đã được nội tâm hóa trong con người: ký ức về đời sống Gia Đình Phật Tử, kinh nghiệm tổ chức, phương pháp giáo dục, lý tưởng phụng sự và ý thức trách nhiệm của người Huynh trưởng. Chính vốn liếng ấy cho phép sinh hoạt Áo Lam được tái lập tại những địa phương cách xa nhau ngay cả trước khi một cơ chế điều hợp chung xuất hiện.
Từ điểm nhìn này, lịch sử GĐPTVN tại Hoa Kỳ trong những năm đầu không nên được đọc thuần túy như lịch sử di chuyển một tổ chức từ Việt Nam sang Hoa Kỳ. Chính xác hơn, đó là lịch sử của sự tái sinh một truyền thống trong một cấu trúc xã hội khác. Cơ cấu cũ không thể được chuyển nguyên vẹn; môi trường Giáo hội, ngôn ngữ, luật pháp, gia đình và giáo dục đều đã thay đổi. Những gì có khả năng tiếp tục chính là những giá trị đủ sâu để được tái biểu hiện dưới những hình thức mới. Bởi vậy, sự xuất hiện của các đơn vị địa phương, nhu cầu liên kết, việc điều chỉnh phương pháp sinh hoạt và những thử nghiệm về ngôn ngữ không phải là những hiện tượng rời rạc, mà là những biểu hiện khác nhau của cùng một quá trình tái cấu trúc truyền thống trong hoàn cảnh di dân.
Ở đây cũng cần phân biệt giữa tính liên tục và tính bất biến. Tính liên tục của GĐPTVN không có nghĩa mọi hình thức sinh hoạt trước năm 1975 đều được bảo lưu nguyên trạng. Ngược lại, chính khả năng điều chỉnh phương tiện trong khi duy trì những nguyên tắc căn bản mới cho thấy sức sống của truyền thống. Nếu chỉ bảo tồn hình thức mà không còn khả năng giáo dục thế hệ kế tiếp, truyền thống có thể tồn tại như ký ức nhưng không còn tồn tại như một thực thể sống. Giai đoạn 1975–1981 vì thế cho thấy một nghịch lý có ý nghĩa đối với việc đọc lịch sử GĐPTVN: để tiếp tục là mình, tổ chức đã phải học cách thay đổi những gì không nhất thiết phải bất biến.
Một đặc điểm khác đáng chú ý là sự chuyển dịch của chủ thể truyền thừa. Trong hoàn cảnh trước năm 1975, Gia Đình Phật Tử tồn tại trong một môi trường Phật giáo và văn hóa rộng lớn hơn vốn đã cung cấp nhiều điều kiện hỗ trợ cho quá trình giáo dục. Tại Hoa Kỳ, những điều kiện ấy không còn mặc nhiên hiện hữu. Huynh trưởng, tự viện và gia đình Phật tử phải chủ động kiến tạo lại một không gian trong đó thế hệ trẻ có thể tiếp xúc với Phật pháp, tiếng Việt và ký ức văn hóa. Người Huynh trưởng vì thế không còn chỉ thực hiện một chương trình giáo dục đã có, mà dần trở thành người trung gian giữa hai thế giới văn hóa, giữa ký ức của thế hệ di dân và kinh nghiệm sống của thế hệ trưởng thành tại Hoa Kỳ.
Nhìn từ lịch sử di dân, điều này đặt GĐPTVN vào một vị trí đáng chú ý trong tiến trình hình thành cộng đồng Việt Nam tại Hoa Kỳ. Tổ chức vừa thuộc về lịch sử Phật giáo, vừa thuộc về lịch sử giáo dục và đồng thời là một phần của lịch sử kiến tạo cộng đồng sau lưu vong. Ba bình diện ấy không tồn tại biệt lập. Chính sự giao thoa giữa đời sống tự viện, giáo dục thanh thiếu niên và nhu cầu bảo tồn căn tính đã tạo nên điều kiện để GĐPTVN tìm được một chức năng mới mà trước năm 1975 chưa từng phải đảm nhận với cùng mức độ: trở thành một trong những không gian chuyển giao ký ức văn hóa và căn tính Phật giáo giữa các thế hệ người Việt trên đất Hoa Kỳ.
Do đó, ý nghĩa sử học của giai đoạn 1975–1981 không nằm ở việc xác định tổ chức đã có bao nhiêu đơn vị hay đã hình thành được một bộ máy điều hành rộng lớn đến đâu. Điều đáng chú ý hơn là trong khoảng thời gian tương đối ngắn sau một biến động lịch sử làm phân tán cộng đồng, những điều kiện căn bản cho sự tái sinh của một truyền thống đã xuất hiện: con người mang ký ức tổ chức, tự viện tạo không gian cộng đồng, những đơn vị địa phương hình thành, nhu cầu liên kết phát sinh và phương pháp giáo dục bắt đầu thích ứng với thế hệ mới. Những yếu tố ấy kết hợp với nhau đã chuyển GĐPTVN từ trạng thái của một di sản được mang theo thành một truyền thống có khả năng tự tái tạo trong môi trường mới.
Nhìn như vậy, năm 1981 không nhất thiết phải được hiểu như một đường phân cách tuyệt đối, mà thích hợp hơn như một ngưỡng chuyển tiếp của tiến trình lịch sử. Giai đoạn trước đó đã chứng minh khả năng tái lập và thích ứng; giai đoạn kế tiếp sẽ đặt ra yêu cầu về liên kết, huấn luyện, định chế và khả năng điều hành trên một phạm vi rộng hơn. Chính tại điểm chuyển tiếp này, lịch sử GĐPTVN tại Hoa Kỳ bắt đầu đi từ mốc điểm làm thế nào một truyền thống có thể sống lại sau ly hương sang giai k khó hơn: làm thế nào truyền thống ấy có thể xây dựng những thiết chế đủ bền vững để chuyển trao chính mình cho những thế hệ chưa từng sống trên quê hương nơi mình được khai sinh.
(Kỳ tới: CHƯƠNG III: THỂ CHẾ HÓA MỘT TRUYỀN THỐNG: XÂY DỰNG CƠ CẤU GĐPTVN TẠI HOA KỲ (1981–1988))
_________________
[26] Arnold R. Isaacs, Without Honor: Defeat in Vietnam and Cambodia (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1983); George C. Herring, America’s Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975, 5th ed. (New York: McGraw-Hill, 2013).
[27] Indochina Migration and Refugee Assistance Act of 1975, Public Law 94–23 (23 May 1975); Gail P. Kelly, From Vietnam to America: A Chronicle of the Vietnamese Immigration to the United States (Boulder: Westview Press, 1977).
[28] Yen Le Espiritu, Asian American Panethnicity: Bridging Institutions and Identities (Philadelphia: Temple University Press, 1992); Kieu-Linh Caroline Valverde, Transnationalizing Viet Nam: Community, Culture, and Politics in the Diaspora (Philadelphia: Temple University Press, 2012).
[29] Charles Hirschman, Philip Kasinitz, and Josh DeWind (eds.), The Handbook of International Migration (New York: Russell Sage Foundation, 1999), phần về cộng đồng di dân và thiết chế văn hóa; Robert Wuthnow, America and the Challenges of Religious Diversity (Princeton: Princeton University Press, 2005).
[30] Nguyễn Mộng Giác (chủ biên), Một thời định cư: Người Việt tại Hoa Kỳ sau 1975; các hồi ký và tư liệu lưu trữ của cộng đồng Phật giáo Việt Nam tại California giai đoạn 1975–1981; tài liệu lưu trữ của các đơn vị GĐPTVN đầu tiên tại Hoa Kỳ.
[31] Lược sử Gia Đình Phật Tử Cựu Kim Sơn (San Francisco: Gia Đình Phật Tử Cựu Kim Sơn, kỷ yếu nội bộ); tư liệu lưu trữ của Gia Đình Phật Tử Cựu Kim Sơn tại chùa Từ Quang, San Francisco.
[32] Kỷ yếu Gia Đình Phật Tử Long Hoa (Los Angeles: Gia Đình Phật Tử Long Hoa); tư liệu lưu trữ của chùa Việt Nam, Los Angeles; hồ sơ thành lập đơn vị ngày 12 tháng 12 năm 1976.
[33] Kỷ yếu Gia Đình Phật Tử Hoa Thịnh Đốn; tư liệu lưu trữ của Gia Đình Phật Tử Hoa Thịnh Đốn, Washington, D.C.; hồ sơ lễ ra mắt ngày 21 tháng 8 năm 1977.
[34] Lược sử Gia Đình Phật Tử Vạn Hạnh (San Diego: lưu hành nội bộ); tư liệu lưu trữ của Gia Đình Phật Tử Vạn Hạnh.
[35] Ban Hướng Dẫn Gia Đình Phật Tử Việt Nam tại Hoa Kỳ, 25 năm hình thành và phát triển (ấn bản kỷ niệm); các biên bản Hội nghị Huynh trưởng và tài liệu lưu trữ giai đoạn 1976–1985.
[36] Ban Hướng Dẫn Gia Đình Phật Tử Việt Nam tại Hoa Kỳ, Kỷ yếu Đại hội Huynh trưởng toàn quốc (các kỳ đầu); tư liệu lưu trữ Văn phòng Thường trực Ban Hướng Dẫn GĐPTVN tại Hoa Kỳ.
[37] Đối chiếu các biên bản họp Huynh trưởng, thư từ liên lạc và văn kiện nội bộ của các đơn vị GĐPTVN tại Hoa Kỳ trong giai đoạn 1977–1981. Các nguồn tư liệu này cần được sử dụng để xác định cụ thể thời điểm, thành phần và phạm vi của những nỗ lực liên lạc, phối hợp liên đơn vị đầu tiên; trong trường hợp có biên bản hoặc thư mời đương thời, nên ưu tiên sử dụng các tài liệu ấy hơn những hồi ký được biên soạn về sau.
[38] Những vấn đề về chương trình tu học, tài liệu huấn luyện, việc vận dụng Nội quy và Quy chế Huynh trưởng trong hoàn cảnh Hoa Kỳ được tổng hợp từ các tư liệu và ký ức tổ chức liên quan đến giai đoạn đầu. Khi hoàn chỉnh khảo luận, các nhận định này cần được đối chiếu với văn thư, biên bản hội họp, tài liệu huấn luyện và thư từ trao đổi giữa các Huynh trưởng trong giai đoạn 1977–1981 để phân biệt giữa những vấn đề được ghi nhận trực tiếp trong sử liệu đương thời và những nhận định được hồi cố về sau.
[39] Việc sử dụng song ngữ, tổ chức các lớp Việt ngữ và điều chỉnh phương pháp giảng dạy trong các đơn vị GĐPTVN tại Hoa Kỳ cần được khảo sát qua nội san đơn vị, chương trình sinh hoạt, giáo án Việt ngữ, tài liệu tu học và các tài liệu huấn luyện được lưu hành từ cuối thập niên 1970 đến đầu thập niên 1980. Do mức độ áp dụng khác nhau giữa từng địa phương, không nên xác định một thời điểm chung cho toàn quốc nếu chưa có tư liệu đương thời chứng minh. Khi có điều kiện, nên ưu tiên các chương trình sinh hoạt, giáo án, thông báo hoặc tài liệu do chính các đơn vị phát hành trong giai đoạn này hơn những hồi ký được biên soạn về sau.
[40] Về vai trò của tự viện và các tổ chức tôn giáo trong quá trình định cư, hình thành cộng đồng và bảo tồn căn tính của người Việt tại Hoa Kỳ, có thể tham khảo: Gail P. Kelly, From Vietnam to America: A Chronicle of the Vietnamese Immigration to the United States (Boulder, CO: Westview Press, 1977); Robert Wuthnow, America and the Challenges of Religious Diversity (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2005); Kieu-Linh Caroline Valverde, Transnationalizing Viet Nam: Community, Culture, and Politics in the Diaspora (Philadelphia: Temple University Press, 2012). Đối với vai trò cụ thể của các tự viện Việt Nam trong việc bảo trợ hoặc tạo môi trường sinh hoạt cho những đơn vị GĐPTVN đầu tiên, cần đối chiếu thêm kỷ yếu chùa, hồ sơ đơn vị, chương trình lễ hội, tài liệu Việt ngữ và tư liệu lưu trữ của từng địa phương.
CHAPTER II
The Beginning of a Journey:
The Formation of GĐPTVN in the United States (1975–1981)
II.1. The 1975 Turning Point and the Formation of the Vietnamese Buddhist Community in the United States
April 30, 1975 marked the end of the Vietnam War while simultaneously inaugurating one of the largest migrations in the modern history of Southeast Asia. In the months that followed, hundreds of thousands of Vietnamese left their homeland and established new communities across many countries, with the United States becoming the principal destination. **For the history of GĐPTVN, this moment marked the beginning of an educational tradition, nurtured in Vietnam, entering an entirely new historical setting.[26]
On May 23, 1975, the United States Congress enacted the Indochina Migration and Refugee Assistance Act, providing the legal framework for the reception, relief, and resettlement of refugees from Vietnam, Cambodia, and Laos. During 1975 alone, more than 130,000 Indochinese refugees were admitted to the United States. In the years that followed, family reunification programs, the arrival of boat people, and humanitarian refugee admissions further accelerated the growth of the Vietnamese American community.[27]
For any immigrant community, the re-establishment of cultural and educational institutions is essential to preserving collective identity and ensuring continuity across generations. In the case of Vietnamese refugees, Vietnamese Buddhist temples, the Vietnamese language, and Gia Đình Phật Tử gradually became vital cultural and educational institutions through which collective memory was preserved, cultural identity transmitted, and the spiritual life of younger generations nurtured on American soil.[28]
This process began with the establishment of Vietnamese Buddhist temples throughout the United States. For Vietnamese refugees, the temple served not only as a place of religious practice but also as a community center dedicated to preserving language, cultural traditions, and spiritual life. From the late 1970s onward, Vietnamese temples were established across California, Texas, and many other states, creating the institutional environment in which Buddhist educational activities could gradually be restored. It was within these temples that the first Gia Đình Phật Tử units in the United States began to emerge.[29]
Within this context, the revival of Gia Đình Phật Tử arose as a natural response to the needs of the refugee community. Many Huynh trưởng (Youth Leaders), who had participated in GĐPTVN in Vietnam, recognized that if the younger generation were to grow up solely within the American educational system without access to a Vietnamese Buddhist and cultural environment, the loss of language, tradition, and cultural identity would occur rapidly. The restoration of Gia Đình Phật Tử therefore represented not merely the continuation of an organization established before 1975, but also a means of educating the next generation within an entirely new historical context.
In this sense, the re-establishment of GĐPTVN in the United States was more than the revival of an existing organization; it represented the continuation of an educational tradition cultivated over decades in Vietnam. The first Buddha services, the familiar Grey Shirt, the singing of Sen Trắng (“White Lotus”), Vietnamese language classes, and the earliest training camps all helped restore a sense of communal belonging among the first generation of Vietnamese refugees while transmitting to their children a cultural and spiritual heritage they had never directly experienced in their ancestral homeland.
One notable characteristic of this formative period was that GĐPTVN in the United States developed from the grassroots rather than through the direction of a centralized administrative structure. Wherever Vietnamese temples, Huynh trưởng, and Buddhist youth were present, the need for organized activities naturally emerged. Local units were established first and only later became linked at regional and national levels. This pattern gave the early history of GĐPTVN in the United States its distinctly community-based character.[30]
From the perspective of social history, the emergence of GĐPTVN in the United States formed an integral part of the broader reconstruction of Vietnamese refugee community life after 1975. While Vietnamese temples sustained religious life and Buddhist practice, Gia Đình Phật Tử assumed responsibility for educating the younger generation, linking the Vietnamese Buddhist tradition with the cultural environment of American society. The parallel development of temples and Gia Đình Phật Tử thus became one of the defining characteristics of the Vietnamese Buddhist community during its early years of settlement.
Looking back on the period from 1975 to 1981, it becomes evident that the formation of GĐPTVN in the United States did not represent the birth of an entirely new organization. Rather, it marked the beginning of the re-establishment of an educational tradition that had already taken shape in Vietnam and was subsequently adapted to new historical and social circumstances. From this foundation, the first local units were gradually established, laying the groundwork for the organizational consolidation and subsequent development of GĐPTVN throughout the United States.
II.2. The first GĐPTVN units and the emergence of grassroots activities, 1976–1977
If 1975 marked the opening of a new historical space for the Vietnamese community in the United States, then the years 1976–1977 represented the beginning of Gia Đình Phật Tử on its new homeland. This was not yet a period characterized by a nationwide administrative structure or a unified organizational system as would emerge in later years. Rather, it was a formative stage during which local units gradually took shape within newly established Vietnamese Buddhist communities. From these pioneering units, the historical development of Gia Đình Phật Tử Việt Nam (GĐPTVN) in the United States began to assume a recognizable form.
A defining characteristic of this period was that these units were not established through a centralized organizational plan. Instead, they emerged almost simultaneously in different localities, responding to a shared aspiration among Vietnamese refugee communities to preserve Buddhist life and educate the younger generation. This pattern suggests that the development of GĐPTVN in the United States originated primarily from the practical needs of local communities before gradually evolving into a broader organizational network.
Among the earliest recorded units was Gia Đình Phật Tử Cựu Kim Sơn, founded by Senior Leader Thuyền Vị Nguyễn Thị Ngà at Từ Quang Temple in San Francisco during the summer of 1976.[31] During the same period, Gia Đình Phật Tử Long Hoa was established by Senior Leaders Tâm Khởi Hoàng Phấn and Hằng Nga at Việt Nam Temple in Los Angeles, with its official inauguration held on December 12, 1976.[32] These pioneering units marked the revival of Gia Đình Phật Tử activities after the events of 1975 and inaugurated the Association’s development in the United States.
In 1977, Gia Đình Phật Tử activities continued to expand into other localities. Gia Đình Phật Tử Hoa Thịnh Đốn, in Washington, D.C., began gathering members in 1976 and was formally inaugurated on August 21, 1977.[33] During the same period, Gia Đình Phật Tử Vạn Hạnh in San Diego also emerged as one of the earliest units.[34] The establishment of these organizations across different regions demonstrates that the growth of GĐPTVN in the United States was not an isolated local phenomenon but reflected a common aspiration shared by Vietnamese Buddhist communities during the initial years of resettlement.
From the perspective of organizational history, the years 1976–1977 may be regarded as the foundational stage of GĐPTVN in the United States. Although a unified administrative structure had yet to emerge, these pioneering units provided the institutional footholds from which later coordination and organizational integration would become possible. At the same time, the founding Senior Leaders began adapting the organizational model inherited from Vietnam to the social realities of the United States by holding activities on weekends, organizing programs within Vietnamese Buddhist temples, working closely with parents, and integrating Buddhist education with Vietnamese language instruction, Vietnamese cultural education, and the practical skills necessary for successful integration into American society.[35]
The historical significance of these earliest units lay not in their initial size but in their ability to establish the foundations for the Association’s long-term development. From modest beginnings, often with limited membership and resources, a network of Gia Đình Phật Tử gradually emerged across numerous localities. The growing need for communication, leadership training, and coordination among these units ultimately paved the way for the emergence of regional coordinating bodies and the nationwide organizational integration that would follow in the succeeding years.[36]
II.3. From the pioneering units to the need for organizational coordination (1977–1981)
The successive emergence of Gia Đình Phật Tử units in California, Washington, D.C., Texas, and other localities during 1976–1977 demonstrates that the Grey Shirt community had begun to take firm root within Vietnamese communities in the United States. Yet the presence of individual units represented only an initial stage. Most continued to operate largely on the experience of Huynh trưởng who had participated in GĐPTVN in Vietnam before 1975; available materials were incomplete, local conditions varied considerably, communication among different areas remained limited, and no coordinating mechanism had yet emerged that was capable of addressing their common needs.[37]
From these circumstances, a new concern gradually emerged. As the number of units increased, the need for communication was no longer limited to maintaining personal contact or preserving the bonds of the Grey Shirt community; it increasingly assumed an organizational and educational significance. Those who were rebuilding activities in different localities needed to know what others were doing, which curricula they were using, how Huynh trưởng training was being conducted, and how the fundamental principles of GĐPTVN could be preserved within a society profoundly different from the environment in which the organization had developed in Vietnam before 1975.
The first obstacle was geographical distance. Vietnamese communities were dispersed across a vast country, while means of communication in the late 1970s remained limited. Long-distance telephone calls were costly, correspondence took time, and travel between states depended almost entirely upon the financial circumstances and family responsibilities of each individual. Meetings among Huynh trưởng living far apart could therefore not be held frequently. Geographical distance consequently became organizational distance as well: the experience of one unit could not easily be shared with another in a timely manner, materials were difficult to circulate, and problems arising in the course of activities often had to be resolved through the resources and experience available within each locality.
These difficulties became even more apparent when viewed against the circumstances of the newly resettled Vietnamese generation. Most Huynh trưởng at the time were rebuilding nearly every aspect of their personal and family lives: learning English, seeking employment, retraining for new occupations, adapting to American society, and caring for their families. Time devoted to Gia Đình Phật Tử was largely confined to weekends or the limited hours available outside of work. Maintaining a single unit already demanded considerable effort; traveling long distances for meetings, conferences, or training activities was even more difficult. Under these circumstances, organizational linkage acquired an immediate practical significance: cooperation could enable units to share resources that individual localities would have found difficult to develop independently.
As activities expanded, questions concerning educational content also became increasingly urgent. How should the Buddhist study curriculum be implemented under the new circumstances? What materials could be used in common among the units? How could Huynh trưởng training continue when the established training-camp system had not yet been fully reconstituted? To what extent could organizational principles developed in Vietnam be applied in a manner that both preserved the foundations of the tradition and remained compatible with American law, educational environments, and social life?[38] These were no longer questions confronting a single unit; once they arose simultaneously in different localities, they became common concerns of GĐPTVN in the overseas setting.
In particular, the need for Huynh trưởng training became one of the principal forces encouraging greater contact among different localities. If the units continued to depend exclusively upon Huynh trưởng who had been trained in Vietnam, their development would inevitably encounter limitations as the number of Đoàn sinh increased and a younger generation began to come of age in the United States. The challenge was no longer simply to preserve what already existed, but to determine how a succeeding generation of Huynh trưởng could be trained to inherit the tradition while also understanding the language, psychology, and social environment of Vietnamese youth in the United States. In this sense, training gradually became a bridge between the preservation of inherited traditions and the organization’s capacity for continued development.
These needs encouraged Huynh trưởng in different localities to seek ways of communicating and meeting with one another. Initially, such contacts may have remained limited in both size and scope, resembling exchanges of experience more than formal conferences of an established organizational structure. Their significance, however, lay in the fact that difficulties previously regarded as problems of individual units gradually came to be recognized as common concerns. From this recognition emerged a growing awareness of the need for coordination, training, and mutual support among units.
This represented a significant transition in the development of GĐPTVN in the United States. If 1976–1977 was primarily a period in which Gia Đình Phật Tử activities were restored in individual localities, the following years increasingly raised the question of the relationship among those units. An individual unit might sustain its own activities through local resources, but an educational tradition intended to be transmitted across generations required the sharing of experience, materials, human resources, and training methods. The need for organizational linkage therefore did not arise from a desire to enlarge an administrative apparatus; it emerged primarily from the need to safeguard the quality and continuity of the educational mission.
This distinction also helps clarify two historical processes that can easily be conflated: the formation of local units and the emergence of coordinating structures did not occur at the same time. Units had already been established and were conducting activities before a broader system of coordination existed. Coordinating mechanisms emerged later because the practical development of these units generated needs that exceeded the capacity of any single locality to address independently. Viewed in this way, the emergence of organization on a broader scale was not the imposition of a structure from outside, but the result of needs accumulated through the lived experience of local activities.
The period from 1977 to 1981 may therefore be understood as a transitional phase from local presence to an emerging consciousness of organizational linkage. If the initial period addressed the question, Could Gia Đình Phật Tử be reestablished in the United States?, the succeeding years raised a different question: How could the reestablished units relate to one another so that they might endure and develop together? This change in the nature of the question itself reflected the growing maturity of organizational life. Once the concern extended beyond maintaining individual units, communication, training, coordination, and common direction necessarily entered the agenda of the Huynh trưởng.
From the perspective of organizational history, this constitutes the central significance of the period. GĐPTVN in the United States moved from scattered points of local presence toward the need for a network of relationships, and from that network gradually emerged the possibility of developing broader forms of coordination. This process helps explain why the later organizational structure cannot be understood apart from the history of the pioneering units: it was precisely their experiences, difficulties, and needs that created the practical foundations for subsequent developments.
Thus, by the beginning of the 1980s, the question confronting GĐPTVN in the United States was no longer whether Grey Shirt activities could survive in the new homeland. The presence of numerous units had already answered that question. The historical issue now was how units dispersed across distant localities could establish forms of communication and coordination, and orient themselves toward a common foundation without diminishing the vitality of each local unit. The efforts to address this question would open a new stage: from initial contacts and informal connections toward the emergence of more organized forms of coordination, laying the first foundations for the organizational structure of GĐPTVN in the United States during the 1980s.
II.4. Reestablishing an educational tradition in a new cultural environment
The restoration of Gia Đình Phật Tử activities in the United States after 1975 was not simply a matter of reestablishing units according to models that had previously existed in Vietnam. Differences in society, educational systems, language, and cultural environment confronted Huynh trưởng with a more fundamental question: how could an educational tradition formed in the homeland be continued without turning that tradition into an immutable model under new circumstances? This became one of the most significant challenges facing GĐPTVN in the United States during the early years of resettlement.
In Vietnam before 1975, most Đoàn sinh grew up within a relatively homogeneous cultural environment, used Vietnamese as their primary language, and absorbed many traditional values through family, school, and social life. Gia Đình Phật Tử operated in a setting where many cultural conventions, forms of address, rituals, and ethical foundations were already shared within the community. In the United States, these conditions changed rapidly. Children attended school in English, grew up within the American educational system, and encountered a multicultural society in which understandings of the individual, family, authority, education, and community life differed in many respects from those of the Vietnamese environment.
This change in environment brought with it an expansion of the educational role of Gia Đình Phật Tử. Whereas in Vietnam the organization primarily provided Buddhist education complementary to that of the family, school, and monastery, in the United States many units gradually became places where younger generations also encountered the Vietnamese language, Buddhist rituals, traditional customs, and the cultural memory of the community. A weekend gathering therefore acquired multiple dimensions: Đoàn sinh studied the Dharma, participated in group activities, used Vietnamese, practiced familiar forms of Buddhist observance, and gradually came to understand themselves as belonging to a tradition that preceded their own individual experience.
This process of adaptation did not proceed according to any predetermined model. The pioneering Huynh trưởng had to preserve the organization’s fundamental principles while simultaneously seeking methods of transmission appropriate to the new circumstances. Programs of activities, teaching methods, games, camps, rituals, and approaches to youth guidance were therefore gradually adjusted according to the practical experience of each locality. Some units began to employ bilingual instruction; others established Vietnamese-language classes alongside Gia Đình Phật Tử activities or coordinated their Buddhist study programs with those of the local monastery.[39] Such adjustments did not necessarily signify a departure from tradition; rather, they demonstrated that a tradition could remain alive only when it found forms of expression appropriate to new audiences and circumstances.
Within this process, language emerged as one of the most significant educational concerns. For the generation that arrived in the United States as children, Vietnamese could still remain the language of family life; for Đoàn sinh born or raised in the United States, however, English increasingly became the principal language of thought and communication. This confronted Huynh trưởng with a delicate challenge: if Vietnamese were treated as an absolute requirement, Buddhist teachings could become distant or inaccessible to some Đoàn sinh; yet if activities shifted entirely to English, many layers of cultural meaning and memory associated with the GĐPTVN tradition could gradually fade. Bilingualism therefore came to represent not merely a means of communication, but also a question of educational method and cultural transmission.
Another factor directly shaping this adaptation was the relationship between Gia Đình Phật Tử and Vietnamese Buddhist monasteries and temples. During the early years of resettlement, Vietnamese Buddhist temples frequently assumed functions extending beyond religious observance: they also served as places where community members gathered, organized festivals, taught Vietnamese, assisted newly arrived refugees, and maintained familiar forms of cultural life.[40] Gia Đình Phật Tử developed within this environment, and the relationship between the local unit and the temple therefore became organic in character. The temple provided a setting for activities and spiritual life; in return, Gia Đình Phật Tử helped bring younger generations into the life of the temple and fostered continuity between generations within the Buddhist community.
It was precisely here that the role of Gia Đình Phật Tử in the United States began to acquire a dimension distinct from that of its pre-1975 setting. The organization no longer operated within a society where Vietnamese culture constituted the surrounding environment naturally experienced by Đoàn sinh; instead, it had to actively create a space in which elements of that tradition could be encountered and lived. The Vietnamese language, Buddhist rituals, the forms of address Anh–Chị–Em, songs, camping traditions, historical narratives, and temple life became means through which cultural memory could be transmitted from the generation that had lived in Vietnam to generations growing up in the United States. Thus, GĐPT education in the overseas context acquired an additional dimension: education that preserved an awareness of cultural roots while preparing young people to live naturally and responsibly within the society to which they now belonged.
Changes in the composition of the Đoàn sinh made this challenge increasingly apparent. During the first years after 1975, most young participants had either been born in Vietnam or had arrived in the United States with their families at a young age. Within a relatively short period, however, units began to welcome Đoàn sinh born on American soil. The transition from the immigrant generation to the descendants of immigrants changed the very constituency toward which the educational mission was directed. Huynh trưởng could no longer simply transmit what they themselves had learned under different circumstances; they had to find ways to make those values meaningful to young people whose cultural, linguistic, and social experiences differed from those of their parents’ generation.
This development also reveals a limitation that must be recognized in any understanding of “preservation.” Preserving tradition in an overseas environment could not simply mean maintaining unchanged the forms that had existed before 1975. An educational tradition is genuinely continued only when its fundamental values remain capable of entering the lives of succeeding generations. The challenge confronting GĐPTVN in the United States was therefore not a choice between preservation and change, but rather the task of determining what belonged to the essential foundations that needed to be preserved and what belonged to methods that could be adapted. This question would continue to accompany the organization throughout the decades that followed.
From the perspective of educational history, the significant achievement of the 1975–1981 period should therefore not be measured primarily by the number of units established. More important was the fact that the pioneering Huynh trưởng began to demonstrate that a model of Buddhist education formed within the Vietnamese cultural environment could be reestablished, reinterpreted, and adapted within a different society without necessarily losing its essential identity. This process of adaptation was neither uniform among localities nor yet formulated into a comprehensive educational theory. Nevertheless, these early experiments opened the possibility for the long-term survival of GĐPTVN in the overseas environment.
By the beginning of the 1980s, what had been established was therefore not a completed model, but rather the capacity of a tradition to continue. The first units were in place; the need for organizational linkage had emerged; and new approaches to language, education, and activities had begun to be tested. From this point forward, GĐPTVN in the United States entered a new phase in which the central concern was no longer limited to restoring Grey Shirt life after displacement, but increasingly turned toward developing organizational, training, and administrative mechanisms capable of carrying an educational tradition more deeply into the life of the Vietnamese community in the United States.
_________________
[26] Arnold R. Isaacs, Without Honor: Defeat in Vietnam and Cambodia (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1983); George C. Herring, America’s Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975, 5th ed. (New York: McGraw-Hill, 2013).
[27] Indochina Migration and Refugee Assistance Act of 1975, Public Law 94–23 (23 May 1975); Gail P. Kelly, From Vietnam to America: A Chronicle of the Vietnamese Immigration to the United States (Boulder: Westview Press, 1977).
[28] Yen Le Espiritu, Asian American Panethnicity: Bridging Institutions and Identities (Philadelphia: Temple University Press, 1992); Kieu-Linh Caroline Valverde, Transnationalizing Viet Nam: Community, Culture, and Politics in the Diaspora (Philadelphia: Temple University Press, 2012).
[29] Charles Hirschman, Philip Kasinitz, and Josh DeWind (eds.), The Handbook of International Migration (New York: Russell Sage Foundation, 1999), particularly the sections on immigrant communities and cultural institutions; Robert Wuthnow, America and the Challenges of Religious Diversity (Princeton: Princeton University Press, 2005).
[30] Nguyễn Mộng Giác (ed.), Một thời định cư: Người Việt tại Hoa Kỳ sau 1975 (A Time of Resettlement: Vietnamese in the United States after 1975); memoirs and archival materials of the Vietnamese Buddhist community in California (1975–1981); archival records of the earliest GĐPTVN units established in the United States.
[31] A Brief History of Gia Đình Phật Tử Cựu Kim Sơn (San Francisco: Gia Đình Phật Tử Cựu Kim Sơn, internal commemorative publication); archival records of Gia Đình Phật Tử Cựu Kim Sơn, Từ Quang Temple, San Francisco.
[32] Commemorative Publication of Gia Đình Phật Tử Long Hoa (Los Angeles: Gia Đình Phật Tử Long Hoa); archival records of Việt Nam Temple, Los Angeles; founding records of Gia Đình Phật Tử Long Hoa, December 12, 1976.
[33] Commemorative Publication of Gia Đình Phật Tử Hoa Thịnh Đốn; archival records of Gia Đình Phật Tử Hoa Thịnh Đốn, Washington, D.C.; official inauguration records, August 21, 1977.
[34] A Brief History of Gia Đình Phật Tử Vạn Hạnh (San Diego: internal publication); archival records of Gia Đình Phật Tử Vạn Hạnh.
[35] Executive Council, Vietnamese Buddhist Youth Association in the United States, Twenty-five Years of Formation and Development (commemorative edition); proceedings of the Senior Leaders’ Conferences and archival records, 1976–1985.
[36] Executive Council, Vietnamese Buddhist Youth Association in the United States, Proceedings of the National Senior Leaders’ Conferences (early editions); archival records of the Office of the Executive Council of the Vietnamese Buddhist Youth Association in the United States.
[37] See the minutes of Huynh trưởng meetings, correspondence, and internal documents of GĐPTVN units in the United States during the period 1977–1981. These materials should be used to determine more precisely the dates, participants, and scope of the earliest efforts at communication and inter-unit coordination. Where contemporaneous meeting minutes, invitations, or correspondence are available, such primary materials should be given precedence over memoirs and retrospective accounts compiled at a later date.
[38] Questions concerning the study curriculum, training materials, and the application of the Internal Regulations and the Huynh trưởng Regulations within the context of the United States have been synthesized from organizational records and recollections relating to this early period. In the final preparation of this historical study, these observations should be cross-referenced with official correspondence, meeting minutes, training documents, and exchanges of letters among Huynh trưởng during the period 1977–1981, in order to distinguish between issues directly documented in contemporary historical sources and interpretations reconstructed retrospectively in later years.
[39] The use of bilingual instruction, the establishment of Vietnamese-language classes, and adjustments in teaching methods within GĐPTVN units in the United States should be examined through unit newsletters, activity programs, Vietnamese-language curricula, Buddhist study materials, and training documents circulated from the late 1970s through the early 1980s. Because the extent and manner of implementation varied among localities, no single nationwide starting point should be asserted without supporting contemporaneous documentation. Where available, activity programs, curricula, announcements, and other materials issued by the units themselves during this period should be given precedence over memoirs and retrospective accounts compiled at a later date.
[40] On the role of Buddhist temples and religious organizations in the resettlement process, community formation, and preservation of Vietnamese identity in the United States, see Gail P. Kelly, From Vietnam to America: A Chronicle of the Vietnamese Immigration to the United States (Boulder, CO: Westview Press, 1977); Robert Wuthnow, America and the Challenges of Religious Diversity (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2005); Kieu-Linh Caroline Valverde, Transnationalizing Viet Nam: Community, Culture, and Politics in the Diaspora (Philadelphia: Temple University Press, 2012). Regarding the specific role of individual Vietnamese Buddhist temples in sponsoring or providing a setting for the earliest GĐPTVN units, further comparison should be made with temple commemorative publications, unit records, festival programs, Vietnamese-language educational materials, and archival documents from each locality.
1 thought on “Huệ Đan: Chương II: Hành Trình Mở Đầu: Sự Hình Thành GĐPT Việt Nam tại Hoa Kỳ (1975–1981)”