Sen Trắng Hoa Kỳ 
Nguyện là lý tưởng, là mục đích, là định hướng cho cuộc hành trình. Nó được phát sinh từ quá khứ (hay chỉ mới phát khởi trong hiện tại) và khi được quán niệm trong hiện tiền thì việc quán niệm này được gọi là chánh niệm[1]. Chánh niệm không đơn giản chỉ là biết hay nắm giữ cái hiện tại, quán sát cái gì ngay bây giờ (thời gian) và ở đây (không gian); mà là sự nhận thức hay chứng thực toàn vẹn về cái đương hiện, dù đó là nguyện, là danh hiệu, đề mục, biểu tượng, ấn tượng hay đối tượng của ý thức (pháp)[2]. Suy ra, các phương pháp thiền quán, trì danh, tham công án, khán thoại đầu[3], đều có thể được xem là Chánh niệm—một trong Tám chi Thánh Đạo[4] , giai đoạn chuẩn bị để đi sâu vào thiền định.
Bồ-đề nguyện là lý tưởng, là chí nguyện cao đẹp, là mục đích của con đường Bồ-tát (Bồ-tát đạo). Con đường ấy dẫn đến mục tiêu tối hậu là đại giác ngộ (Trí tuệ) và cứu độ chúng sinh (Từ bi). Bồ-đề nguyện nếu không được duy trì, trưởng dưỡng hàng ngày thì sẽ bị phai nhạt, hoặc tiêu tăm vùi lấp trong lớp bụi dày của phiền não và hành nghiệp.
Bồ-đề nguyện được đặt trên nền tảng của Trí tuệ và Từ bi. Không có Trí tuệ thì không thể thấu suốt con đường, và không thể nhận biết (hoặc quên bẵng) mục đích của cuộc hành trình là gì. Không có Từ bi thì không có chất liệu xúc tác cho đại nguyện lợi ích chúng sinh; không có tác động mạnh mẽ phi thường để làm được những điều khó làm.
Hành giả bước đi trên con đường Bồ-tát, nếu vô trí, không phân biệt được đâu là thiện-ác, đúng-sai, chánh-tà thì cần phải quay về, quán sát tự tâm: nếu ý nghĩ, lời nói và hành động của mình nghiêng hẳn về phía xấu-ác thì chắc chắn đã lạc vào tà kiến.
Hành giả bước đi trên con đường Bồ-tát, nếu vô cảm, không rung động trước nỗi khổ của tha nhân, của số đông, mà chỉ biết a tòng và ủng hộ việc làm của những kẻ đại ác, quỷ quyệt, ích kỷ, vô luân… thì chắc chắn đã lạc vào tà đạo.
Bồ-đề nguyện nếu được liên tục nuôi dưỡng, trong chánh kiến, chánh niệm, sẽ dẫn hành giả đi suốt con đường Bồ-tát, đi suốt cuộc hành trình dài lâu ngang qua cuộc sống này và nhiều kiếp sống sau. Nhưng một khi vì vô minh hoặc phóng dậtmà lãng quên Bồ-đề nguyện, sẽ dễ lầm lạc, buông lung, khó có thể quay lại để tiếp tục cuộc hành trình.
Duy trì và trưởng dưỡng Bồ-đề nguyện bằng sự tu tập miên mật và tận tụy thực hiện những điều lợi ích chúng sinh (lợi hành, Bồ-đề hành); bước tới, bước tới mãi, không thoái lui. Không cần biết khi nào sẽ đạt đến mục đích, vì mục đích luôn ở ngay trong hiện tiền (chánh niệm). Ban đầu, thấy mục đích, con đường và bước đi là ba; nhưng bước đi liên tục và ở một giai đoạn nào đó trên cuộc hành trình, sẽ thấy Bồ-tát đạo, Bồ-đề nguyện, Bồ-đề hành là một.
Một pháp, nhất tâm, nhất hướng, không bến bờ nào mà không chạm đến, không thời gian nào mà chẳng vượt qua.
_________________________
[1] “Ta thường nói “chánh niệm”, với ý nghĩa “biết mình đang làm gì”. Hiểu như vậy chưa đủ, mà cần hiểu thêm rằng, việc ta đang làm nhắm đến mục đích gì. Mục đích được dựng lên thuộc quá khứ, nhưng ấn tượng quá khứ ấy được gắn chặt ngay trước mắt, nên gọi là chánh niệm. Người đang đi, dù biết mình đang đi nhưng không biết mình đang đi từ đâu đến đâu, đấy không gọi là chánh niệm, mà là trạng thái buông lỏng, nó sẽ dẫn đến điều mà kinh điển thường gọi là “phóng dật” — buông thả ý không chịu kiểm soát nó.” (Tuệ Sỹ [1945 – 2023] Nguồn: Đạo Sinh)
[2] “Niệm (sati) là tưởng niệm hay tùy niệm (anussati) vì nó khởi lên luôn luôn; hoặc niệm thích hợp (anurūpa) cho một thiện gia nam tử xuất gia vì lòng tin, niệm có mặt trong những trường hợp cần thiết gọi là tùy niệm” (Thanh Tịnh Đạo Luận, Chương VII, Luận sư Phật Âm/ Buddhaghosa – Ni sư Trí Hải dịch). Có thể tìm đọc thêm về “Một Pháp” với Thập Niệm (Mười Tùy Niệm), gồm Niệm Phật, Niệm Pháp, Niệm Chúng (Tăng), Niệm Giới, Niệm Thí, Niệm Thiên, Niệm Tịch Tĩnh, Niệm An Ban, Niệm Thân Vô Thường, Niệm Sự Chết (Tăng Nhất A-hàm Quyển 1, Thiên Một Pháp, Phẩm Thập Niệm, Thanh Văn Tạng Tập 10, Kinh Bộ X, trang 65 – 70; Hội Đồng Hoằng Pháp ấn hành 2022).
[3] Tham công án và khán thoại đầu được khởi xướng từ các thiền sư Trung Hoa, có thể bắt đầu từ Lâm Tế Nghĩa Huyền (đời Đường), truyền xuống Đại Huệ Tông Cảo (đời Tống); lấy nghi làm đối tượng quán tưởng, nghi nhiều ngộ nhiều (đại nghi đại ngộ). Thời cận đại, việc tham công án và khán thoại đầu không còn phổ biến, nhưng Tông Lâm Tế đã được thịnh hành từ đời Tống, truyền sang cả Nhật Bản và Việt Nam, duy trì đến ngày nay.
[4] Tám chi Thánh đạo (Bát Thánh Đạo Phần) hay Bát Chánh Đạo, gồm: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm và Chánh định.
Bodhi Aspirations
Aspiration is the ideal, the purpose, and the direction for the journey. It may originate from the past (or arise only in the present), and when it is contemplated in the present moment, this contemplation is referred to as Right Mindfulness[1]. Right Mindfulness is not merely awareness or holding onto the present moment, observing what is happening now (in time) and here (in space); it is the complete recognition or realization of what is present—whether it is aspiration, a name, a theme, a symbol, an impression, or an object of consciousness (dharma)[2]. From this, meditation methods such as contemplation, mantra recitation, koan study, or observing the “head-word”[3] can all be regarded as Right Mindfulness, one of the Eightfold Noble Path[4], a preparatory stage leading into meditative absorption.
The Bodhi Aspiration is an ideal, a noble resolve, and the purpose of the Bodhisattva path (Bodhisattva Path). This path leads to the ultimate goal of supreme enlightenment (wisdom) and the salvation of sentient beings (compassion). If the Bodhi Aspiration is not continuously maintained and nurtured, it will fade away or become buried beneath the thick layers of afflictions and karmic activities.
The Bodhi Aspiration rests on the foundation of wisdom and compassion. Without wisdom, one cannot discern the path clearly or remember (or may forget) the purpose of the journey. Without compassion, there is no catalytic energy for the great vow to benefit sentient beings, no extraordinary force to accomplish what is challenging.
For a practitioner walking the Bodhisattva Path, if there is no wisdom to distinguish between good and evil, right and wrong, or correct and erroneous, they must return to observing their own mind: if their thoughts, speech, and actions lean towards what is harmful or evil, they have surely strayed into wrong views.
Likewise, a practitioner on the Bodhisattva Path who is indifferent and unmoved by the suffering of others or the masses, while aligning with and supporting the actions of the utterly malicious, deceitful, selfish, and unethical, has undoubtedly fallen into wrong conduct.
If the Bodhi Aspiration is continually nourished through right view and right mindfulness, it will guide the practitioner along the Bodhisattva Path throughout this life and many future lives. However, should ignorance or negligence cause the Bodhi Aspiration to be forgotten, one may easily lose their way, fall into heedlessness, and find it difficult to return to the path.
Sustaining and nurturing the Bodhi Aspiration requires diligent practice and wholehearted engagement in actions that benefit sentient beings (beneficial conduct, Bodhi action)—pressing forward, continually advancing, without retreating. It is not necessary to know when the goal will be achieved, for the goal is ever-present in the here and now (Right Mindfulness). Initially, the goal, the path, and the steps may appear as three separate aspects; but as one progresses steadily on the journey, there comes a point where the Bodhisattva Path, the Bodhi Aspiration, and the Bodhi Action are realized as one.
A single Dharma, one-pointed mind, and one-directional path, boundless and timeless, reaching every shore and transcending all dimensions.
_________________________
[1] “We often speak of ‘Right Mindfulness’ with the meaning of ‘knowing what one is doing.’ Such an understanding is insufficient; it must also encompass knowing what purpose one’s actions serve. The purpose arises from the past, but this past impression is anchored in the present moment, hence it is called Right Mindfulness. A person walking who knows they are walking but does not know where they are coming from or heading to is not practicing Right Mindfulness but is in a state of laxity, leading to what the scriptures often term as ‘heedlessness’—letting the mind drift without control.” (Thich Tue Sy [1945–2023], Source: Dao Sinh)
[2] “Mindfulness (sati) is recollection or sustained contemplation (anussati), as it arises continuously; or it is appropriate mindfulness (anurūpa) for a layman or monastic practicing with faith, appearing whenever needed, referred to as sustained contemplation.” (The Path of Purification, Chapter VII, by Buddhaghosa, translated by Bhikkhuni Tri Hai). For further reading on “One Dharma” with the Ten Recollections (Ten Sustained Contemplations), see recollections of the Buddha, Dharma, Sangha, Morality, Generosity, Devas, Tranquility, Breathing, Impermanence of the Body, and Death (Ekottara Agama, Vol. 1, Chapter on One Dharma, Section on Ten Recollections, Anthology X, pp. 65–70, Council of Propagation, 2022).
[3] The practices of koan study and observing the “head-word” were initiated by Chinese Zen masters, possibly beginning with Linji Yixuan (Tang Dynasty) and passed down to Dahui Zonggao (Song Dynasty); they use doubt as an object of contemplation—great doubt, great enlightenment (da i da wu). In modern times, such practices are less common, but the Linji School flourished during the Song Dynasty and spread to Japan and Vietnam, where it continues today.
[4] The Eightfold Noble Path includes: Right View, Right Thought, Right Speech, Right Action, Right Livelihood, Right Effort, Right Mindfulness, and Right Concentration.
