Diệu Nghiêm Trần Thị Thủy Tiên: “Ngày của Mẹ” trong truyền thống văn hóa Phật Giáo Việt Nam | “Mother’s Day” in the context of the historical and traditional culture of Vietnamese Buddhism

Hàng năm, vào ngày Chủ nhật thứ hai của tháng Năm, hàng triệu gia đình trên toàn nước Mỹ tôn vinh người Mẹ của họ bằng thiệp, hoa, bữa ăn đặc biệt và những món quà khác. Đây là ý tưởng và công lao của Anna Jarvis[1], người sáng lập “Ngày của Mẹ”[2], nhưng cũng chính bà sau này cảm thấy có chút hối tiếc, khi chứng kiến lễ hội này càng lúc càng bị thương mại hóa.

Song bất luận như thế nào, ngày nay hầu hết mọi quốc gia trên thế giới đều tổ chức sự kiện này để cảm ơn các bà Mẹ vì vai trò quan trọng của họ trong gia đình.

Christine Gross-Loh[3], tác giả cuốn “Nuôi con vô bờ: những kỳ tích của Người Mẹ”, cho biết: “Mặc dù có những khác biệt về văn hóa và kỳ vọng khác nhau về vai trò làm Mẹ trên dòng lịch sử nhân loại, có một điều vẫn không thay đổi: Người Mẹ đóng một vai trò và giá trị đặc biệt quan trọng trong sự lớn khôn của con trẻ”.

Trong khi nhiều quốc gia kỷ niệm cùng ngày với Hoa Kỳ và có truyền thống tương tự, thì cũng có nhiều quốc gia khác lại tổ chức các ngày khác nhau và theo những phong tục độc đáo của riêng họ, trong đó có Việt Nam.

Dưới đây là cách những quốc gia khác trên khắp thế giới kỷ niệm Ngày của Mẹ:

1. Vương quốc Anh:

Ngày của Mẹ ở Vương quốc Anh diễn ra vào Chủ nhật thứ tư của Mùa Chay[4]. Lễ kỷ niệm bắt nguồn từ thời Trung Cổ như một ngày lễ tôn giáo được gọi là “Chủ nhật Mẹ”, khi những người giúp việc gia đình được phép trở về nhà, về với mẹ của mình, dự lễ nhà thờ và thông thường là dịp viếng thăm gia đình.

Bị ảnh hưởng bởi lễ kỷ niệm hiện đại của Mỹ, “Chủ Nhật của Mẹ” phần lớn đã trở nên thế tục vào những năm 1950, mặc dù vẫn giữ ngày truyền thống trong Mùa Chay. Ngày nay, lễ hội này ở Vương quốc Anh được biết là “Chủ nhật của Mẹ” đồng thời cũng là “Ngày của Mẹ” được tổ chức nhiều như ở Hoa Kỳ. Một món ăn truyền thống vào “Chủ nhật của Mẹ” là bánh Simnel[5], một loại bánh trái cây nhẹ làm từ bánh hạnh nhân, cũng rất phổ biến vào Lễ Phục sinh.

2. Mexico

Mexico chính thức tổ chức “Ngày của Mẹ” kể từ năm 1922, trong nỗ lực thúc đẩy tình mẫu tử khi mà vai trò của người phụ nữ được mở rộng ra ngoài phạm vi gia đình. Rafael Alducin[6], người sáng lập tờ báo El Excelsior của Thành phố Mexico, đã tổ chức lễ kỷ niệm đầu tiên vào ngày 10 tháng 5 năm 1922. Ngày nay, ngoài việc tặng hoa, thiệp và những món quà khác cho mẹ, các gia đình còn thưởng thức các món ăn và âm nhạc truyền thống của Mexico. Lễ kỷ niệm cũng thường bao gồm việc chiêu đãi các bà mẹ vào buổi sáng, một số gia đình thậm chí còn thuê mariachis[7] đi cùng họ và tiếp tục với các thánh lễ đặc biệt cũng như các buổi biểu diễn ở học đường.

3. Nhật Bản

“Ngày của Mẹ” ở Nhật Bản ban đầu được tổ chức vào ngày 6 tháng 3 năm 1931 để kỷ niệm sinh nhật của Hoàng hậu Kojun[8], mẹ của Hoàng đế đời thứ 125, Akihito[9]. Nhật Bản bắt đầu kỷ niệm “Ngày của Mẹ” vào Chủ Nhật thứ hai của tháng Năm, ngày này được đánh dấu bằng việc các gia đình tặng quà, thiệp và hoa cho mẹ, thường là hoa cẩm chướng đỏ, tượng trưng cho tình yêu và sự hy sinh của mẹ cũng như thưởng thức món trứng truyền thống của Nhật Bản.

4. Ethiopia

“Ngày của Mẹ” ở Ethiopia diễn ra trong dịp Antrosht[10], một lễ kỷ niệm kéo dài ba ngày được tổ chức bất cứ khi nào khi mùa mưa kết thúc, vào khoảng giữa tháng 10 và tháng 11. Các gia đình quây quần bên nhau ca hát, nhảy múa truyền thống và một bữa tiệc gồm có món băm do người mẹ làm. Nguyên liệu làm món băm do trẻ em mang đến, con trai mang thịt cừu hoặc thịt bò, con gái mang rau, gia vị và sữa.

5. Pêru

Peru kỷ niệm “Ngày của Mẹ” cùng ngày với Hoa Kỳ và có nhiều phong tục giống nhau, bao gồm tặng hoa và chia sẻ bữa ăn. Nhiều người Peru cũng tôn vinh những người Mẹ đã khuất của họ. Họ tập trung tại mộ của bậc sinh thành để kỷ niệm, thường mang hoa và chia sẻ thực phẩm. Truyền thống này phổ biến đến mức những người bán hàng rong như hoa, bóng bay và nhiều thức trang trí và quà bên ngoài nghĩa trang.

6. Thái Lan

Tại Thái Lan, lần đầu tiên tổ chức “Ngày của Mẹ” vào năm 1950, diễn ra vào ngày 15 tháng 4, gần với Songkran, là ngày Tết của Thái Lan, nhưng đã được dời sang ngày 12 tháng 8 năm 1976 để tôn vinh ngày sinh nhật của Nữ hoàng Sirikit[11], người được tôn vinh là Quốc Mẫu. Trẻ em tặng Mẹ những vòng hoa nhài, tượng trưng cho sự thuần khiết và tình yêu, cùng lúc mọi gia đình phát tâm cúng dường cho các nhà sư Phật giáo cũng như làm những việc từ thiện xã hội. Các trường học tổ chức các buổi biểu diễn dành cho các bà mẹ, trong khi lễ thắp nến, diễu hành và bắn pháo hoa tôn vinh Nữ hoàng.

7. Pháp

Người Pháp tôn vinh mẹ của họ trên toàn quốc vào Chủ nhật cuối cùng của tháng 5, trừ khi nó rơi vào cùng ngày với ngày lễ Ngũ tuần của Cơ đốc giáo, trong trường hợp đó sẽ chuyển sang Chủ nhật đầu tiên của tháng 6. Mặc dù ngày này có nguồn gốc như một cách để tôn vinh những bà mẹ trong những gia đình đông con đã được tổ chức trên toàn quốc từ những năm 1920, nhưng phải đến năm 1950, chính phủ mới ấn định ngày cố định cho ngày này. Giống như nhiều quốc gia khác, các gia đình Pháp tặng quà, thiệp và hoa cho mẹ, mặc dù ở Pháp, hoa Lily of the Valley được ưa chuộng hơn. Sau bữa ăn đặc biệt, trẻ em đọc thơ và tặng những chiếc bánh hình bó hoa hoặc trái tim cho Mẹ.

Trên đây chúng ta điểm qua một vài quốc gia trên thế giới có nền văn hóa tôn vinh Hiền Mẫu, với những phong tục độc đáo riêng, nhưng vẫn chỉ một mẫu số chung, đó là Tình Mẫu Tử quả thật bao la vô bến bờ, không có biên giới.

Trong nền văn hóa Tam Giáo đồng nguyên của dân tộc Việt chúng ta nói chung, nhân cách lý tưởng của người Mẹ đã được tôn vinh từ ngàn xưa, qua đó nhắc nhở đến hạnh Hiếu như đạo làm con.

Từ đây, riêng đối với cộng đồng Phật tử Áo Lam chúng ta, càng phải thấm nhuần hạnh “Hiếu” qua nội dung diễn đạt của tích Mục Kiền Liên Cứu Mẹ, mà trong Lục Độ Tập Kinh, bản dịch Việt của Ngài Khương Tăng Hội, truyện 49, đã chép lại lời tán thán liên quan đến việc này: “Tôi ở đời lâu năm, tuy thấy Nho sĩ tích đức làm lành, há có ai như đệ tử Phật quên mình cứu người, âm thầm mà không nêu danh ư?” (Xử thế hữu niên, tuy độ Nho sĩ tích đức vi thiện, khởi hữu nhược Phật đệ tử, thứ kỷ tế chúng ẩn xứ nhi bất dương danh dã hồ?).

Vậy thì, trong nền văn hóa dân tộc của chúng ta, từ giai đoạn dựng nước và tiền Phật giáo, sự tôn vinh Mẹ đã diễn ra rất sớm, vô song và vượt không gian thời gian, được thể hiện vào dịp Lễ Vu Lan rằm tháng Bảy âm lịch hàng năm, đặc biệt với phong tục cài hoa hồng và nhiều tiết lễ, cũng như các ứng xử ý nghĩa khác. Truyền thống cao quý này được bảo tồn và giữ đúng tôn chỉ đích thực, đặc biệt truyền cảm hứng cho tuổi trẻ nơi quốc độ này như thế nào, còn tùy thuộc và tâm tình, nhận thức văn hóa lịch sử và đương đại của mỗi chúng ta, nhất hạn là hàng Huynh trưởng đang hướng dẫn các thế hệ đàn em, vì trong lúc dung hóa các nền văn hóa đa dạng, phong phú nơi bản địa hành hoạt, GĐPT Việt Nam Tại Hoa Kỳ vẫn luôn là thành trì bảo vệ và phát huy truyền thống Dân tộc và văn hóa Phật Giáo Việt Nam nơi xứ người. Vì vậy, bằng tất cả tấm lòng của mình, trong lúc dung hóa để phát triển, vẫn không đánh mất bản sắc.

Đó là sứ mệnh bất biến.

Chân thành cầu chúc cho thế giới này, nhân ngày tôn vinh ý nghĩa ở mọi quốc độ khác, thắm đượm tình thương bao la của những người Mẹ và hiếu đạo của những người con.

Nam Mô Công Đức Lâm Bồ Tát Ma Ha Tát.

DIỆU NGHIÊM TRẦN THỊ THỦY TIÊN
Phó Trưởng Ban Truyền Thống Xã Hội
Ban Hướng Dẫn Gia Đình Phật Tử Việt Nam tại Hoa Kỳ

_______________

[1] Anna Maria Jarvis (1 tháng 5 năm 1864 – 24 tháng 11 năm 1948) là người sáng lập “Ngày của Mẹ” ở Hoa Kỳ. Mẹ cô thường xuyên bày tỏ sự mong muốn tổ chức một ngày lễ tôn vinh như vậy, và sau khi mẹ cô qua đời, Jarvis đã lãnh đạo phong trào vận động tưởng niệm. Tuy nhiên, nhiều năm trôi qua, Jarvis ngày càng hối tiếc với việc thương mại hóa gia tăng và thậm chí còn cố gắng hủy bỏ Ngày của Mẹ. Jarvis qua đời trong một viện điều dưỡng, tháng Năm, 1905.
[2] “Ngày của Mẹ” là ngày kỷ niệm, tôn vinh tình mẫu tử và ảnh hưởng của Mẹ trong xã hội. Nó được tổ chức vào những ngày khác nhau ở nhiều nơi trên thế giới, phổ biến nhất là vào tháng Ba hoặc tháng Năm. Tương tự như sự kỷ niệm và tôn vinh các thành viên khác trong một gia đình, chẳng hạn như “Ngày của Cha”, “Ngày của Anh chị em” và “Ngày của Ông bà” v.v.
[3] Christine Gross-Loh cộng tác với Wall Street Journal, Atlantic và Huffington Post. Cô có bằng Tiến sĩ về lịch sử Đông Á tại Harvard và là tác giả của tác phẩm “Nuôi con vô bờ bến”.
[4] Mùa Chay là khoảng thời gian 40 ngày trong đó nhiều Cơ đốc nhân tưởng nhớ những sự kiện dẫn đến và bao gồm cả cái chết của Chúa Giê-su Christ, cuộc đời và những lời dạy của Ngài là nền tảng của Cơ đốc giáo. Khoảng thời gian 40 ngày được gọi là Mùa Chay theo một từ tiếng Anh cổ có nghĩa là ‘kéo dài’.
[5] Bánh Simnel là một loại bánh trái cây nhẹ, là món ăn cổ điển của Lễ Phục sinh và thường gắn liền với Ngày của Mẹ.
[6] Rafael Alduncin thành lập tờ báo vào năm 1917 nhưng qua đời sáu năm sau đó. Sau khi ông qua đời, Excélsior tuyên bố phá sản, nhưng 248 công nhân tại đây đã khởi động lại tờ báo vào năm 1924 với tư cách là một hiệp hội của công nhân.
[7] Mariachi à một nhóm nhạc sĩ thường chơi ranchera, một loại nhạc địa phương của Mexico có niên đại ít nhất là từ thế kỷ 18, phát triển theo thời gian ở vùng nông thôn của các vùng khác nhau ở phía tây Mexico. Ngày nay nhóm mariachi thông thường bao gồm tám cây vĩ cầm, hai cây kèn và ít nhất một cây đàn guitar, bao gồm một cây vihuela âm vực cao và một cây guitar bass acoustic được gọi là guitarrón, và tất cả người chơi thay phiên nhau hát chính cũng như hát bè.
[8] Nagako (1903 –2000), được truy tặng là Hoàng hậu Kōjun của Hoàng gia Nhật Bản, vợ của Thiên hoàng Shōwa (Hirohito) và mẹ của Hoàng đế danh dự Akihito. Bà là hoàng hậu Nhật Bản từ năm 1926 cho đến khi chồng mình qua đời năm 1989, nên trở thành hoàng hậu tại vị lâu nhất trong lịch sử Nhật Bản.
[9] Akihito (sinh ngày 23 tháng 12 năm 1933) là thành viên của Hoàng gia Nhật Bản, người trị vì với tư cách là hoàng đế thứ 125 của Nhật Bản từ năm 1989 cho đến khi thoái vị vào năm 2019. Thời đại cai trị của ông được đặt tên là thời Heisei (平成), Heisei là một biểu hiện của việc đạt được hòa bình trên toàn thế giới.
[10] “Antrosht,” (Ngày của Mẹ) diễn ra vào mùa thu, sau mùa mưa. Nó không có ngày cố định nhưng có thể diễn ra vào tháng 10 hoặc tháng 11 tùy thuộc vào thời điểm bớt mưa. Gia đình ăn mừng bằng một bữa ăn và tiếp tục lễ hội trong hai đến ba ngày.
[11] Sirikit (tên khai sinh Mom Rajawongse Sirikit Kitiyakara; ngày 12 tháng 8 năm 1932) là Nữ hoàng Thái Lan từ ngày 28 tháng 4 năm 1950, và được bổ nhiệm làm hoàng hậu nhiếp chính vào năm 1956 cho đến ngày 13 tháng 10 năm 2016, với tư cách là phu nhân của Vua Bhumibol (Rama). IX), kết hôn năm 1950, và là mẹ của Vua Vajiralongkorn (Rama X). Bà có một con trai và ba con gái với nhà vua. Vào thời điểm đó là nguyên thủ quốc gia trị vì lâu nhất thế giới, bà cũng là nữ hoàng tại vị lâu nhất thế giới. Sirikit bị đột quỵ vào năm 2012 và từ đó hạn chế xuất hiện trước công chúng.

“Mother’s Day” in the context of the historical
and traditional culture of Vietnamese Buddhism

Every year, on the second Sunday of May, millions of families across the United States honor their mothers with cards, flowers, special meals, and other gifts. This idea and effort originated from Anna Jarvis, the founder of Mother’s Day. However, she later felt a bit of regret as she witnessed the commercialization of the holiday.

Nevertheless, today, most countries around the world celebrate this event to thank mothers for their important roles in the family. Christine Gross-Loh, the author of “Parenting Without Borders: Surprising Lessons Parents Around the World Can Teach Us,” states: “Despite differences in culture and varying expectations about the role of motherhood across human history, one thing remains constant: mothers play a uniquely important role in the growth of children.”

While many countries commemorate on the same day as the United States and have similar traditions, many others celebrate on different dates and follow their own unique customs, including Vietnam.

Here’s how some other countries around the world celebrate Mother’s Day:

United Kingdom: Mother’s Day in the UK takes place on the fourth Sunday of Lent. The celebration originated from medieval times as a religious observance called “Mothering Sunday,” when domestic servants were allowed to return home to their mothers, attend church, and often bring gifts. Influenced by modern American observances, “Mothering Sunday” largely became a secular custom in the 1950s, although it still retains its traditional date in Lent. Today, the celebration in the UK is known as “Mother’s Day” and is widely observed much like in the US. A traditional food on “Mothering Sunday” is Simnel cake, a light fruitcake made with almond paste, also popular at Easter.

Mexico: Mexico officially began celebrating Mother’s Day in 1922, as an effort to promote maternal bonds as women’s roles extended beyond the home. Rafael Alducin, founder of the Mexico City newspaper El Excelsior, organized the first celebration on May 10, 1922. Today, in addition to giving flowers, cards, and other gifts to mothers, families enjoy traditional Mexican foods and music. The celebration often includes treating mothers to breakfast, with some families even hiring mariachis to accompany them, and continues with special Masses and performances at schools.

Japan: Mother’s Day in Japan was initially established on March 6, 1931, to commemorate the birthday of Empress Kojun, the mother of the current Emperor Akihito, the 125th emperor. Japan began celebrating Mother’s Day on the second Sunday of May, a day marked by families giving gifts, cards, and flowers to mothers, often red carnations, symbolizing love and sacrifice, as well as enjoying traditional Japanese egg dishes.

Ethiopia: Mother’s Day in Ethiopia coincides with Antrosht, a three-day celebration that occurs whenever the rainy season ends, usually between mid-October and mid-November. Families gather to sing, dance, and feast on a dish made by the mother. The ingredients for the dish are brought by children, with sons bringing lamb or beef, and daughters bringing vegetables, spices, and butter.

Peru: Peru celebrates Mother’s Day on the same day as the United States and shares many similar customs, including giving flowers and sharing meals, but many Peruvians also honor their deceased maternal relatives. They gather at the graves of their ancestors to celebrate, often bringing flowers and sharing food. This tradition is so common that street vendors selling flowers, balloons, and various decorations and gifts outside cemeteries are a common sight.

Thailand: In Thailand, Mother’s Day was first celebrated in 1950, taking place on the 15th of April, close to Songkran, Thailand’s New Year’s Day, but was moved to August 12, 1976, to honor the birthday of Queen Sirikit, who is revered as the Mother of the Nation. Children give their mothers jasmine flower garlands, symbolizing purity and love, while families make merit by offering alms to Buddhist monks and engaging in social welfare activities. Schools organize performances for mothers, while candle-lighting ceremonies, processions, and fireworks honor the Queen.

France: The French honor their mothers nationwide on the last Sunday of May, unless it falls on the same day as Pentecost Sunday, in which case it is moved to the first Sunday of June. While the day originated as a way to honor mothers in large families, it has been nationally observed since the 1920s, but it wasn’t until the 1950s that the government fixed the date for the celebration. Like many other countries, French families give gifts, cards, and flowers to their mothers, though in France, Lily of the Valley flowers are more popular. After a special meal, children read poems and give their mothers flower-shaped or heart-shaped cakes.

In summary, we have looked at some countries around the world with cultures that honor motherhood, each with its own unique customs, but still sharing a common thread, the truly boundless and borderless love of a mother. In our Vietnamese cultural background, rooted in the Triple Religion common to our people, the ideal personality of the mother has been honored since ancient times, reminding us of the virtue of filial piety as a guiding principle for being a child.

From this, for our Áo Lam Buddhist community, we must deeply understand “filial piety” through the expression of the story of Mục Kiền Liên Saves His Mother, which in the Luc Do Tap Kinh, the Vietnamese translation by Master Khong Tang Hoi, story 49, recorded praises related to this act: “I have lived a long life, seeing Confucian scholars accumulate virtue, is there anyone like the disciples of the Buddha who forget themselves to save others, silently and without seeking fame?”

Thus, in our national culture, from the nation-building and pre-Buddhist period, the honoring of mothers took place very early, unmatched and transcending borders. This is demonstrated on the occasion of the Vu Lan festival on the fifteenth day of the seventh lunar month every year, especially with customs such as wearing roses and many other meaningful ceremonies and behaviors. This noble tradition is preserved and kept true to its essence, especially inspiring the youth in this country, depending on their cultural-historical and contemporary awareness, especially the older generations guiding the younger generations, because while adapting to develop diverse and rich local cultures, the Vietnamese Buddhist Youth Association in the United States continues to be a stronghold for protecting and promoting the traditions of the Vietnamese Buddhist national culture among the people. Therefore, with all our hearts, in the process of adaptation for development, we must not lose our identity.

That is the unchanging mission.

Sincerely wish the world, on the occasion of honoring the significance of all different cultures, to be filled with the boundless love of mothers and the filial piety of children.