Từ bao lần đổ vỡ kéo dài của lịch sử loài người và ở ngay thời đại hôm nay, khi chiến tranh dường như không còn chỉ xảy ra qua bom đạn hay những cuộc xung đột quân sự. Nó còn lên ngôi dưới nhiều hình thức tinh vi hơn của chiến tranh ý thức hệ, chiến tranh kinh tế, chiến tranh truyền thông, chiến tranh văn hóa, chiến tranh của cực đoan, thù nghịch và sự phân hóa trong chính tâm thức con người. Hòa bình ngày càng bị đơn giản hóa thành những hiệp định chính trị, những chiến lược cân bằng quyền lực hay những diễn ngôn ngoại giao mang tính thời điểm. Chính trong bối cảnh ấy, Hội Nghị Vì Thế Giới Hòa Bình Và Tái Thống Nhất Hàn Quốc năm 2015 tại Seoul đã gợi mở một bình diện sâu xa hơn của vấn đề hòa bình, như một hành trình chuyển hóa tâm thức chúng sanh. Chính ở điểm ấy, thông điệp của Hòa thượng Thích Thái Hòa vừa là một bài phát biểu mang tính nghi lễ quốc tế, vừa là sự tiếp nối của một dòng tư tưởng hòa bình đã hiện hữu xuyên suốt trong lịch sử Phật giáo Việt Nam suốt hàng nghìn năm văn hiến.
Bấy giờ, Hội nghị được tổ chức dưới sự bảo trợ của Jogye Order of Korean Buddhism, tông phái Phật giáo lớn nhất Hàn Quốc, ngay lúc mà bán đảo Triều Tiên vẫn còn mang vết thương của chia cắt và đối đầu ý thức hệ kéo dài từ sau chiến tranh Triều Tiên. Nhưng điều đặc biệt của hội nghị không đơn thuần nằm ở mục tiêu chính trị về “tái thống nhất,” mà ở nỗ lực tìm kiếm một nền hòa bình đặt trên nền tảng đạo đức, tâm linh và sự chuyển hóa nội tâm theo tinh thần Phật giáo Đông Á.
Trong ý nghĩa đó, Hội Nghị Vì Thế Giới Hòa Bình Và Tái Thống Nhất Hàn Quốc năm 2015 là một diễn đàn Phật giáo quốc tế quy tụ nhiều phái đoàn Tăng sĩ, học giả, lãnh đạo tôn giáo và đại biểu quốc tế nhằm cùng nhau suy tư về con đường hòa bình cho nhân loại, đặc biệt hướng đến khát vọng hòa giải và tái thống nhất bán đảo Triều Tiên sau nhiều thập niên cắt chia.
Trong bối cảnh lịch sử của dân tộc Hàn Quốc, “tái thống nhất” không những mang ý nghĩa chính trị hay lãnh thổ, đó còn là nỗ lực hàn gắn một vết thương lịch sử, văn hóa và nhân tính đã kéo dài từ sau chiến tranh Triều Tiên. Vì vậy, việc Phật giáo đứng ra tổ chức hội nghị này mang một ý nghĩa rất đặc biệt chính là thay vì tiếp cận bằng đối đầu ý thức hệ hay quyền lực quân sự, hội nghị đặt nền tảng trên tinh thần từ bi, đối thoại và chuyển hóa nội tâm theo giáo lý của Phật Đà.
Tinh thần cốt lõi của hội nghị phản ánh một nhận thức rất sâu sắc của Phật giáo Đông Á, nghĩa là hòa bình thế giới không thể được xây dựng chỉ bằng hiệp ước hay cân bằng quyền lực, nó cần phải bắt đầu từ sự chuyển hóa tâm thức con người. Khi tham vọng, sân hận, cực đoan và kiêu mạn vẫn còn chi phối đời sống cá nhân cũng như chính sách quốc gia, thì chiến tranh dưới hình thức này hay hình thức khác vẫn tiếp tục tái diễn.
Chính vì vậy, thông điệp của các vị lãnh đạo Phật giáo tham dự hội nghị thường nhấn mạnh ba chiều kích quan trọng bao gồm hòa bình nội tâm là nền tảng của hòa bình xã hội; đối thoại và cảm thông phải thay thế tâm lý thù nghịch; các tôn giáo cần đóng vai trò đạo đức và lương tri cho nhân loại trong thời đại khủng hoảng tinh thần toàn cầu.
Trong truyền thống Phật giáo Hàn Quốc, đặc biệt của Jogye Order of Korean Buddhism, tinh thần “hộ quốc an dân” không mang nghĩa bảo vệ quyền lực chính trị mà là gìn giữ nền tảng đạo đức và sự an ổn tinh thần cho xã hội. Do đó, việc tổ chức Hội Nghị Vì Hòa Bình Và Tái Thống Nhất Hàn Quốc cũng là cách Phật giáo Hàn Quốc thể hiện trách nhiệm lịch sử của mình trước vận mệnh dân tộc và những bất ổn toàn cầu. Cũng từ điểm này, Phật giáo Hàn Quốc không nhìn hòa bình như sự im tiếng tạm thời của chiến tranh nhưng là khả năng phục hồi nhân tính giữa những đổ vỡ lịch sử. Đó cũng chính là lý do hội nghị quy tụ không riêng các nhà lãnh đạo tôn giáo mà còn nhiều học giả, đại biểu quốc tế và các phái đoàn Phật giáo đến từ nhiều quốc gia, cùng nhau suy tư về vai trò của đạo đức tâm linh trong việc chữa lành thế giới hiện đại đang ngày càng rơi vào khủng hoảng tinh thần, cực đoan và phân hóa.
Tại đây, Thông điệp của Hòa thượng Thích Thái Hòa, trong bối cảnh ấy như một tiếng nói rất đặc thù của Phật giáo Việt Nam. Hòa thượng không nói về hòa bình bằng ngôn ngữ của quyền lực, càng không đứng trên bất kỳ lập trường chính trị hay ý thức hệ nào. Toàn bộ thông điệp cô đọng đã đưa vấn đề trở về cội nguồn căn bản mà Đức Phật đã chỉ ra hơn hai ngàn năm trước, nghĩa là tham dục, sân hận, si mê và kiêu mạn chính là những nguyên nhân sâu xa tạo ra khổ đau và chiến tranh cho nhân loại.
Đó là một cách nhìn vượt lên trên các diễn ngôn chính trị thông thường.
Bởi phần lớn thế giới hiện đại thường xem chiến tranh là hệ quả của tranh chấp lãnh thổ, kinh tế hay xung đột ý thức hệ. Nhưng trong cái nhìn Phật giáo, tất cả những điều ấy chỉ là biểu hiện bên ngoài của một nội tâm chưa được chuyển hóa. Một quốc gia có thể nhân danh công lý nhưng vẫn nuôi dưỡng kiêu mạn quyền lực. Một tôn giáo có thể nói về tình thương nhưng vẫn vận hành trên tâm lý loại trừ. Một nhà lãnh đạo có thể kêu gọi hòa bình nhưng bên trong vẫn bị chi phối bởi sợ hãi, tham vọng hay hận thù lịch sử.
Cho nên, khi Hòa thượng nhấn mạnh rằng hòa bình không thể chỉ “vận động trên môi,” thì đó không đơn thuần là lời khuyên đạo đức, mà là một phê bình rất sâu đối với nền văn minh hiện đại – nơi con người ngày càng nói nhiều về hòa bình nhưng lại xây dựng đời sống trên cạnh tranh, tiêu thụ, đối đầu và bất an.
Tinh thần ấy phản ánh rất rõ truyền thống hòa bình của Phật giáo Việt Nam qua nhiều thời đại.
Trong dòng lịch sử dân tộc, Phật giáo Việt Nam chưa bao giờ chủ trương hòa bình bằng sự đầu hàng trước bất công hay bằng thái độ trốn tránh hiện thực. Từ thời Lý-Trần, tinh thần nhập thế của các Thiền sư đã luôn đặt vấn đề giữ nước và giữ người trong cùng một đạo lý. Những bậc Thiền sư như Trần Nhân Tông sau chiến thắng chiến tranh vẫn chủ trương hòa giải dân tộc, lấy đức hiếu sinh để hóa giải hận thù. Đó không phải là sự yếu mềm chính trị mà là trí tuệ nhìn thấy rằng một dân tộc có thể chiến thắng ngoại xâm nhưng vẫn có thể đánh mất nhân tính nếu để hận thù trở thành nền tảng của tương lai.
Tinh thần ấy tiếp tục đi xuyên qua nhiều biến động của lịch sử Việt Nam hiện đại.
Trong thế kỷ XX đầy chiến tranh, chia cắt và ý thức hệ, Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất đã hình thành như một nỗ lực giữ lại nền đạo lý và nhân tính giữa những cực đoan của thời đại. Qua nhiều đời Tăng Thống, từ các bậc Đại Lão Hòa Thượng Thích Tịnh Khiết, Thích Giác Nhiên, Thích Đôn Hậu, Thích Huyền Quang, Thích Quảng Độ cho đến Trưởng lão Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ, tinh thần xuyên suốt ấy chưa bao giờ thay đổi, nghĩa là luôn lấy con người làm trung tâm của mọi hành động Phật sự; lấy từ bi để vượt thắng hận thù; lấy trí tuệ để ngăn cực đoan; và lấy sự tỉnh thức nội tâm làm nền tảng cho hòa bình xã hội.
Điều đáng chú ý là hòa bình trong truyền thống ấy chưa bao giờ bị hiểu như sự im lặng trước đau khổ nhân loại. Ngược lại, đó là tinh thần nhập thế rất sâu của Phật giáo Việt Nam, dấn thân vào lịch sử nhưng không để mình bị cuốn trôi bởi hận thù lịch sử; đứng giữa chia rẽ mà vẫn cố giữ một vùng nhân tính cho tương lai dân tộc.
Chính vì vậy, thông điệp của Hòa thượng Thích Thái Hòa tại Seoul năm 2015 không những nói với bán đảo Triều Tiên. Nội hàm của lời phát biểu ấy là ký ức của chính dân tộc Việt Nam – một dân tộc đã đi qua chiến tranh, lưu đày, ý thức hệ và những vết thương kéo dài suốt nhiều thế hệ. Và từ kinh nghiệm ấy, Phật giáo Việt Nam nhận thức rất rõ rằng một đất nước có thể thống nhất lãnh thổ nhưng vẫn chưa thật sự hòa giải được tâm thức con người.
Do đó, hòa bình chân thật trong cái nhìn Phật giáo không thể được xây dựng chỉ bằng hiệp định hay sức mạnh quân sự. Nó phải bắt đầu từ khả năng chuyển hóa tham dục, sân hận và si mê nơi từng con người; từ khả năng nhìn thấy nỗi khổ của nhau thay vì chỉ nhìn thấy khác biệt; từ việc hiểu rằng mọi dân tộc đều tương tức tương nhập với nhau trong cùng một vận mệnh nhân loại.
Đó cũng là lý do Hòa thượng Thích Thái Hòa đưa giáo lý duyên khởi và từ bi vào trung tâm của thông điệp.
Duyên khởi cho thấy không ai tồn tại biệt lập. Một vùng đất chìm trong chiến tranh cuối cùng sẽ tạo nên bất ổn cho toàn thế giới. Một dân tộc sống trong hận thù cuối cùng cũng tự hủy hoại chính mình. Còn từ bi, trong tinh thần Phật giáo Việt Nam, không phải là sự yếu mềm né tránh hiện thực, ở đó là năng lực nhìn thấy nỗi đau của cả người đối nghịch với mình để chấm dứt vòng lặp của bạo lực.
Vì vậy, tinh thần hòa bình của Phật giáo Việt Nam không bao giờ là hòa bình của sự khuất phục, đó là hòa bình của trí tuệ và nhân tính. Một nền hòa bình không đặt trên sự loại trừ mà trên hiểu biết và cảm thông. Một nền hòa bình không riêng nhằm chấm dứt chiến tranh mà nhằm phục hồi khả năng cùng tồn tại của con người trong phẩm giá và tình thương.
Nhìn toàn diện, thông điệp tại Seoul năm 2015 chính là sự tiếp nối rất tự nhiên của dòng tư tưởng ấy. Một dòng tư tưởng hòa bình đã đi xuyên suốt lịch sử Phật giáo Việt Nam qua nhiều thế hệ Tăng sĩ, nhiều biến động dân tộc và nhiều thời đại khác nhau. Và như vậy, trong một thế giới ngày càng bị chia cắt bởi cực đoan, cạnh tranh và khủng hoảng tinh thần, tiếng nói ấy vẫn còn nguyên giá trị như một lời nhắc nhở sâu xa rằng hòa bình thật sự không bắt đầu từ biên giới quốc gia, nó bắt đầu từ sự tỉnh thức trong lòng con người.
Mùa Phật Đản, Phật lịch 2570
THIÊN NHẠN
\
______________________
Peace Begins with Awakening in the Human Heart
From the many prolonged ruptures of human history, and in this very age of ours, war seems no longer to take place only through bombs or visible military conflicts. It has also ascended in more subtle forms: ideological warfare, economic warfare, media warfare, cultural warfare, and the warfare of extremism, hostility, and fragmentation within the human mind itself. Peace, meanwhile, is increasingly reduced to political agreements, strategies of power balance, or diplomatic discourses bound to the contingencies of the moment. It was precisely within this context that the 2015 Conference for World Peace and the Reunification of Korea in Seoul opened a deeper dimension of the question of peace: peace as a journey of transforming the consciousness of sentient beings. In this very sense, the message of Venerable Thích Thái Hòa was both an address of international ceremonial significance and a continuation of a stream of peace thought that has flowed through the history of Vietnamese Buddhism for thousands of years of civilization.
At that time, the conference was held under the auspices of the Jogye Order of Korean Buddhism, the largest Buddhist order in Korea, while the Korean Peninsula still bore the wound of division and ideological confrontation that had endured since the Korean War. Yet the particular significance of the conference did not lie merely in the political objective of “reunification,” but in the effort to seek a peace founded upon ethics, spirituality, and inner transformation in the spirit of East Asian Buddhism.
In this meaning, the 2015 Conference for World Peace and the Reunification of Korea was an international Buddhist forum that brought together delegations of monastics, scholars, religious leaders, and international representatives to reflect together on the path of peace for humanity, especially with regard to the aspiration for reconciliation and the reunification of the Korean Peninsula after decades of division.
Within the historical context of the Korean people, “reunification” carries not only political or territorial significance; it is also an effort to heal a wound of history, culture, and human dignity that has endured since the Korean War. For this reason, the fact that Buddhism undertook the organization of such a conference bears a profound meaning: rather than approaching the question through ideological confrontation or military power, the conference grounded itself in compassion, dialogue, and inner transformation according to the teaching of the Buddha.
The core spirit of the conference reflects a deeply penetrating insight of East Asian Buddhism: world peace cannot be built merely upon treaties or balances of power; it must begin with the transformation of human consciousness. As long as ambition, anger, extremism, and arrogance continue to govern personal life as well as national policy, war, in one form or another, will continue to recur.
For this reason, the messages of the Buddhist leaders participating in the conference often emphasized three essential dimensions: inner peace as the foundation of social peace; dialogue and understanding as the necessary replacement for hostility; and religions as moral conscience for humanity in an age of global spiritual crisis.
Within the tradition of Korean Buddhism, especially that of the Jogye Order of Korean Buddhism, the spirit of “protecting the nation and bringing peace to the people” does not mean defending political power, but preserving the ethical foundation and spiritual well-being of society. Thus, the organization of the Conference for World Peace and the Reunification of Korea was also an expression of Korean Buddhism’s historical responsibility before the destiny of the nation and the unrest of the world. From this perspective, Korean Buddhism does not view peace as the temporary silencing of war, but as the restoration of humanity amid the fractures of history. This is also why the conference gathered not only religious leaders, but also scholars, international representatives, and Buddhist delegations from many countries, all reflecting together on the role of spiritual ethics in healing a modern world increasingly plunged into spiritual crisis, extremism, and division.
There, the message of Venerable Thích Thái Hòa emerged, within that context, as a distinctive voice of Vietnamese Buddhism. The Venerable did not speak of peace in the language of power, nor did he stand upon any political or ideological position. His concise message brought the whole question back to the fundamental source that the Buddha pointed out more than two thousand years ago: craving, anger, delusion, and arrogance are the deep causes that generate suffering and war for humanity.
This is a vision that rises above ordinary political discourse.
For much of the modern world usually regards war as the result of territorial disputes, economic conflicts, or ideological confrontation. Yet from the Buddhist perspective, all these are only outward manifestations of an inner life that has not yet been transformed. A nation may invoke justice while still nourishing the arrogance of power. A religion may speak of love while still operating through a psychology of exclusion. A leader may call for peace while remaining inwardly governed by fear, ambition, or historical resentment.
Therefore, when the Venerable emphasizes that peace cannot merely be “advocated on the lips,” this is not simply a moral exhortation. It is a profound critique of modern civilization—a civilization in which human beings speak more and more of peace while continuing to build life upon competition, consumption, confrontation, and insecurity.
That spirit clearly reflects the peace tradition of Vietnamese Buddhism through many ages.
Throughout the history of the nation, Vietnamese Buddhism has never advocated peace as surrender before injustice or as evasion of reality. From the Lý-Trần period onward, the engaged spirit of the Zen masters always placed the preservation of the nation and the preservation of humanity within the same moral horizon. Zen masters such as Trần Nhân Tông, even after military victory, still advocated national reconciliation and used the virtue of reverence for life to dissolve hatred. This was not political weakness, but wisdom: the insight that a nation may defeat foreign invasion and yet still lose its humanity if hatred becomes the foundation of its future.
That spirit continued to pass through many upheavals of modern Vietnamese history.
In the twentieth century, marked by war, division, and ideology, the Unified Vietnamese Buddhist Sangha emerged as an effort to preserve morality and human dignity amid the extremisms of the age. Through successive Supreme Patriarchs, from the Great Elders Most Venerable Thích Tịnh Khiết, Thích Giác Nhiên, Thích Đôn Hậu, Thích Huyền Quang, Thích Quảng Độ, to Elder Most Venerable Thích Tuệ Sỹ, that continuous spirit has never changed: to place the human person at the center of all Buddhist action; to use compassion to overcome hatred; to use wisdom to prevent extremism; and to take inner awakening as the foundation of social peace.
What deserves particular attention is that peace in this tradition has never been understood as silence before human suffering. On the contrary, it is the deeply engaged spirit of Vietnamese Buddhism: to enter history without being swept away by historical hatred; to stand amid division while still preserving a realm of humanity for the future of the nation.
For this reason, the message of Venerable Thích Thái Hòa in Seoul in 2015 did not speak only to the Korean Peninsula. The inner content of that address carried the memory of the Vietnamese people themselves—a people who have passed through war, exile, ideology, and wounds extending across generations. From that experience, Vietnamese Buddhism understands clearly that a country may achieve territorial unification and yet still fail to reconcile the consciousness of its people.
Therefore, true peace in the Buddhist vision cannot be built merely by agreements or military power. It must begin with the capacity to transform craving, anger, and delusion within each person; with the ability to see one another’s suffering rather than merely one another’s differences; and with the understanding that all peoples inter-are and interpenetrate within a shared human destiny.
That is also why Venerable Thích Thái Hòa placed the teachings of dependent origination and compassion at the heart of his message.
Dependent origination shows that no one exists in isolation. A land submerged in war will ultimately create instability for the whole world. A people living in hatred will ultimately destroy themselves. Compassion, in the spirit of Vietnamese Buddhism, is not weakness or the avoidance of reality; it is the capacity to see even the suffering of those who stand in opposition to us, so that the cycle of violence may come to an end.
Thus, the peace spirit of Vietnamese Buddhism is never the peace of submission. It is the peace of wisdom and humanity. A peace not founded upon exclusion, but upon understanding and sympathy. A peace that does not merely aim to end war, but seeks to restore the human capacity for coexistence in dignity and love.
Seen as a whole, the message delivered in Seoul in 2015 is the natural continuation of that stream of thought: a stream of peace that has flowed throughout the history of Vietnamese Buddhism, across generations of monastics, through many upheavals of the nation, and across many ages. And thus, in a world increasingly divided by extremism, competition, and spiritual crisis, that voice still retains its full value as a profound reminder: true peace does not begin at national borders; it begins with awakening in the human heart.
Vesak Season, Buddhist Era 2570
THIÊN NHẠN