Trong đời sống của một tổ chức, chữ “cựu” vốn rất bình thường. Cựu Trưởng ban, cựu Tổng thư ký, cựu thành viên v.v…. Đó là một chức vụ đã mãn nhiệm, một nhiệm vụ đã bàn giao, một thời kỳ đã đi qua, do vậy chữ “cựu” vốn chỉ là một dấu mốc của thời gian. Nhưng khi đặt trước danh xưng Huynh trưởng trong Gia Đình Phật Tử, bỗng trở nên không còn giản dị. Bởi Huynh trưởng, nếu chỉ là một chức danh trong tổ chức đương nhiên có thể trở thành cựu. Nhưng nếu Huynh trưởng là một tư cách được xác lập từ giáo dục, tu học và nhất là từ một lời phát nguyện trước Tam Bảo, thì câu hỏi được đặt ra sâu hơn nghĩa là, chúng ta có thể “cựu” đối với một lời thệ nguyện hay không?
Đây không phải là tra vấn nhằm giữ một ai ở lại bằng danh nghĩa, càng không phải mượn Tam Bảo làm thành một thứ quyền lực tinh thần để buộc ràng. Trái lại, chính vì tôn trọng tự do của mỗi người mà vấn đề cần được nhận thức rõ rệt.
Phật giáo không xây dựng đời sống đạo đức trên sự cưỡng ép. Một lời thệ nguyện chỉ có ý nghĩa khi được phát khởi trong tự do, và cũng chính bởi được phát khởi trong tự do như vậy, đã đặt người phát nguyện trước trách nhiệm sâu xa hơn mọi quy định hành chánh, đó là trách nhiệm đối với chính tâm nguyện của mình.
Một chức vụ có thể mãn. Một nhiệm kỳ có thể hết. Một người có thể thôi làm Liên Đoàn Trưởng, Trưởng Ban, Ủy viên hay bất cứ nhiệm vụ nào từng được giao phó. Những tước vị ấy thuộc về cơ cấu và thời gian. Hôm qua đảm nhiệm, hôm nay bàn giao, ngày mai người khác tiếp nối — đó là lẽ thường của tổ chức. Nhưng danh xưng Huynh trưởng, xét từ căn nguyên giáo dục của GĐPT lại không hoàn toàn đồng nhất với một chức vụ. Nó biểu thị một quá trình tự đào luyện và một sự tự nguyện nhận lãnh trách nhiệm giáo dục tuổi trẻ Phật giáo. Đặc biệt, khi tư cách ấy đã được đặt trước Tam Bảo bằng lời phát nguyện, tự đã đi từ bình diện hành chánh sang bình diện tâm nguyện.
Vì thế, cần phân biệt giữa cựu chức vụ và cựu lý tưởng.
Chúng ta có thể là cựu Trưởng Ban Hướng Dẫn, cựu Liên Đoàn Trưởng, cựu Đoàn Trưởng v.v…., bởi đó là những nhiệm vụ hữu hạn. Nhưng khi nói “cựu Huynh trưởng”, nếu hiểu theo nghĩa một người đã hoàn toàn chấm dứt tư cách tinh thần của người Huynh trưởng, lại đặt ra một nghịch lý. Lời nguyện năm xưa đâu phải một nhiệm kỳ để đến ngày đáo hạn. Tam Bảo cũng không phải cơ quan chứng thực một hợp đồng có thời hạn. Khoảnh khắc anh chị quỳ xuống phát nguyện không phải để nhận lấy một đặc quyền mà để tự mình xác lập một đời sống hướng thiện: học Phật, tự sửa mình, phụng sự đàn em, góp phần xây dựng tổ chức và đem lý tưởng Bi–Trí–Dũng thể hiện giữa đời.
Bấy giờ, nguyện không phải xiềng xích. Đây là điểm cần chia sẻ thật rõ bởi nếu không, một tư tưởng đẹp rất dễ bị biến thành phương tiện áp chế. Không ai có quyền nhân danh lời phát nguyện để buộc một Huynh trưởng phải tiếp tục sinh hoạt khi hoàn cảnh đời sống không cho phép. Càng không thể lấy Tam Bảo làm sức nặng đạo lý đối với người đang bất đồng, mỏi mệt hoặc cần lui về. Có những lúc rời một chức vụ là cần thiết. Có những lúc tạm xa tổ chức để dưỡng lại thân tâm còn chân thật hơn ở lại trong phiền não. Có những người vì tuổi tác, bệnh duyên, gia đình, nghề nghiệp hoặc những nghịch cảnh riêng mà không còn hiện diện trong sinh hoạt thường xuyên. Sự vắng mặt ấy tự nó không làm cho lời thệ nguyện tiêu mất.
Bởi hiện diện trong tổ chức và hiện hữu trong lý tưởng là hai điều có liên hệ nhưng không hoàn toàn đồng nhất.
Một người có thể đã nhiều năm không còn tại hàng, không còn cầm còi, không còn dự họp, chiếc áo Lam cũng đã xếp vào một góc tủ. Nhưng khi nghe một đơn vị gặp khó khăn vẫn thao thức, thấy một thế hệ trẻ trưởng thành vẫn vui, thấy tổ chức chao đảo vẫn đau, gặp đàn em vẫn thương bằng tình thương của người đi trước — thì thật khó nói anh chị ấy đã hoàn toàn trở thành “cựu”. Có những chiếc áo đã cũ mà tâm Lam chưa sờn.
Ngược lại, cũng có thể có người vẫn đang mang danh Huynh trưởng, vẫn giữ cấp, giữ chức, vẫn xuất hiện trong nghi lễ và hội họp, nhưng nếu lý tưởng giáo dục đã nhường chỗ cho quyền uy, tình Lam đã bị thay thế bởi phe nhóm, tinh thần hòa hợp bị tiêu hao trong hơn thua, thì câu hỏi “ai là cựu?” lại trở nên trớ trêu vô cùng. Có khi người đã rời hàng ngũ vẫn giữ được chất Huynh trưởng trong tâm; còn người đang đứng giữa hàng ngũ lại đã rời rất xa lời thệ nguyện ban đầu.
Do vậy, vấn đề không nằm ở một chữ cựu trên danh nghĩa. Nó nằm ở khoảng cách giữa lời đã nguyện và đời sống đang diễn ra.
Phật giáo nhìn con người trong dòng duyên khởi, nên cũng không đóng đinh một cá nhân vào quá khứ của họ. Người đã phát nguyện vẫn có thể đổi thay. Người từng nhiệt thành có thể mỏi mệt. Người từng gần gũi có thể xa lìa. Và người từng bỏ đi cũng có thể một ngày trở lại. Vô thường không miễn trừ đời sống tổ chức. Nhưng nhận thức vô thường không đồng nghĩa với xem nhẹ lời phát nguyện. Chính bởi mọi sự đều biến dịch, lời thệ nguyện mới có giá trị như một trục hướng tâm linh, giúp chúng ta biết giữa những thăng trầm ấy mình đã từng chọn phương hướng nào.
Nguyện, theo nghĩa này không phải lời thề đóng kín tương lai. Đó là một sự tự ký thác đời mình vào một nẻo thiện.
Cho nên, nếu một Huynh trưởng quyết định rời GĐPT, điều cần thiết trước hết không phải là tổ chức lập tức phán xét người ấy đã “bội ước lời thệ nguyện”. Nhưng cũng không nên dễ dãi xem lời phát nguyện trước Tam Bảo như một nghi thức đã hoàn tất rồi thôi. Cả hai thái cực đều làm nghèo ý nghĩa của sự phát nguyện. Một phía biến nguyện thành dây trói, phía kia biến nguyện thành lời nói suống trong một buổi lễ.
Giữa hai thái cực ấy là tự do có trách nhiệm.
Người Huynh trưởng hoàn toàn có quyền quyết định con đường của đời mình. Nhưng nếu đã từng đối trước Tam Bảo mà thệ nguyện, thì khi muốn rời đi, cũng nên dành cho chính mình một khoảng tĩnh lặng để hỏi mình đang rời điều gì? Một chức vụ? Một cơ cấu? Một nhóm người? Một hoàn cảnh khiến ta tổn thương? Hay ta thực sự muốn từ bỏ luôn lý tưởng mà mình từng nhận lãnh?
Những câu hỏi ấy khác nhau rất xa. Có người rời một cơ cấu nhưng không rời GĐPT. Có người rời một giai đoạn nhưng không rời lý tưởng. Có người vì bất đồng với vài cá nhân mà tưởng rằng mình đã đoạn tuyệt với cả một truyền thống. Và cũng có người trong phút phẫn nộ muốn phủ nhận mấy mươi năm đời mình, để rồi khi phong ba đi qua mới nhận ra rằng những gì đã được hun đúc bằng tuổi trẻ, bằng tình Lam, bằng bao nhiêu mùa trại, bao nhiêu đàn em và bằng một lần cúi đầu trước Tam Bảo, đâu dễ gì xóa khỏi tâm thức chỉ bằng một lời tuyên bố, bốc đồng.
Ở hướng ngược lại, tổ chức cũng phải tự soi mình. Mỗi khi một Huynh trưởng lâu năm muốn trở thành “cựu”, cấp hướng dẫn không nên chỉ hỏi người ấy đã giữ lời nguyện hay chưa. Công bằng hơn, phải hỏi chính tổ chức rằng chúng ta đã làm gì để một người từng tha thiết như thế trở nên nhạt lòng? Nếu chỉ viện dẫn Nội Quy, Quy Chế, cấp bậc và lời phát nguyện để giữ người mà không đủ can đảm nhìn vào những thương tổn, bất công, thiếu lắng nghe hay những khuyết thất của chính cơ cấu, thì tổ chức có thể giữ được một cái tên trong danh bạ mà đã đánh mất một con người trong lòng. Một tổ chức giáo dục Phật giáo càng phải hiểu rằng giữ người không quan trọng bằng giữ được nhân duyên thiện lành trong người.
Nếu một người nhất định phải đi, hãy để họ đi mà không mang theo oán kết. Nếu họ cần nghỉ, hãy cho họ một khoảng trời để nghỉ. Nếu họ bất bình, hãy đủ tĩnh để nghe. Nếu tổ chức sai, hãy đủ lớn để nhận. Nếu người ấy sai, hãy đủ thương để chờ. Bởi mục đích cuối cùng của GĐPT không phải sở hữu Huynh trưởng, mà là cùng nhau đào luyện những con người biết sống theo Phật pháp.
Nhìn như thế, từ “cựu” có thể vẫn cần thiết trong một số hoàn cảnh để mô tả tình trạng sinh hoạt, nhưng không nên sử dụng nó một cách dễ dãi như thể toàn bộ quá khứ đạo nguyện của một người đã được khép lại. Có thể nói cựu thành viên Ban Hướng Dẫn, nguyên Liên Đoàn Trưởng, nguyên Đoàn Trưởng, hoặc Huynh trưởng hiện không còn sinh hoạt — mỗi cách gọi đều chính xác hơn nếu điều chúng ta muốn diễn tả chỉ là sự thay đổi về chức vụ hay hiện trạng.
Bởi chữ “nguyện” ghi nhận một nhiệm vụ đã qua; chữ “cựu” dễ gợi một căn tính đã hết. Mà Huynh trưởng, trong chiều sâu của phát nguyện, có lẽ không nên được hiểu thuần túy như một căn cước hành chánh có ngày cấp và ngày hết hạn.
Cuối cùng, trước Tam Bảo, chẳng ai có quyền giữ lời nguyện thay ai, Cũng chẳng ai đủ thẩm quyền phán quyết phần sâu kín nhất của tâm nguyện một người. Tổ chức chỉ có thể gìn giữ truyền thống, thiết lập quy củ, khuyến tấn và tạo thiện duyên. Phần còn lại thuộc về sự tỉnh thức của chính người đã tuyên thệ.
Nếu vẫn còn một chút thương khi nghe tiếng gọi đàn, còn một niềm vui khi thấy đàn em trưởng thành, còn biết cúi mình trước Tam Bảo, còn thấy trách nhiệm trước sự tồn vong của một truyền thống giáo dục mà mình từng thọ nhận, thì chiếc áo Lam dù đã nằm lâu qua bao ngày tháng trong ngăn tủ, chưa hẳn người mặc nó đã thành người ngoài cuộc.
Bởi chức vụ thuộc về thời gian nên có tiền nhiệm và hậu nhiệm. Cấp bậc thuộc về quy chế nên có thọ nhận và đình chỉ. Sinh hoạt thuộc về nhân duyên nên có đến và đi. Nhưng nguyện thuộc về tâm. Mà chuyện của tâm, không thể lấy một chữ “cựu” mà khép lại.
Có những người đã rời hàng ngũ rất lâu, bóng đã khuất ngoài cổng chùa, tên cũng không còn trên một danh sách nào, vậy mà một chiều nào đó khi nghe tiếng còi vọng lại, lòng vẫn chợt rưng rưng như nghe tiếng gọi từ tuổi trẻ.
Chừng ấy thôi, cũng đủ để hiểu chúng ta có thể cựu một chức vụ, có thể xa một tổ chức, nhưng lời thệ nguyện trước Tam Bảo, nếu năm xưa quả thật đã phát từ tâm, chỉ có thể bị lãng quên một lúc, rồi một ngày được tìm lại — chứ rất khó gọi là “cựu”.
Phật lịch 2570 – Yuma, CA 02.09.2026
PHỔ ÁI Trần Anh Hoài Thương
Reflections on the word “former” in relation to Huynh Trưởng in the Vietnamese Buddhist Youth Association
In the life of an organization, the word “former” is perfectly ordinary: former Head of a Board, former Secretary General, former member, and so forth. A term of office has ended, a responsibility has been handed over, a period has passed; in that sense, “former” is simply a marker of time. Yet when the word is placed before the title Huynh Trưởng (Youth Leader) in the Vietnamese Buddhist Youth Association (Gia Đình Phật Tử Việt Nam – GĐPTVN), it is no longer so simple. If being a Huynh Trưởng were merely an organizational position, then one could naturally become a former Huynh Trưởng. But if it is a standing formed through education, Buddhist study and practice, and, above all, through a solemn vow made before the Three Jewels, then a deeper question arises: Can we ever become “former” in relation to a vow we have made?
This is not an inquiry intended to keep anyone within the organization by virtue of a title, much less an attempt to invoke the Three Jewels as a form of spiritual authority with which to bind another person. On the contrary, precisely because each person’s freedom must be respected, the matter deserves to be understood with clarity.
Buddhism does not build the ethical life upon coercion. A solemn vow has meaning only when it arises from freedom; and precisely because it is freely made, it places the person who makes it before a responsibility deeper than any administrative regulation: responsibility for one’s own aspiration and commitment.
An office may come to an end. A term may expire. One may cease to serve as a Liên Đoàn Trưởng, Trưởng Ban, Ủy viên, or in any other responsibility once entrusted to oneself. Such positions belong to organizational structure and to time. Yesterday one assumed a responsibility; today one hands it over; tomorrow another person continues the work. This is the ordinary course of organizational life. Yet the designation Huynh Trưởng, viewed from the educational foundations of GĐPT, is not entirely synonymous with an office. It signifies a process of self-cultivation and a voluntary acceptance of responsibility for the Buddhist education of the young. In particular, once that commitment has been affirmed before the Three Jewels through a solemn vow, it has already passed beyond the merely administrative realm into that of one’s deepest aspiration and commitment.
We must therefore distinguish between a former office and a former ideal.
We may be a former Trưởng Ban Hướng Dẫn, a former Liên Đoàn Trưởng, a former Đoàn Trưởng, and so forth, because these are responsibilities of limited duration. But to speak of a “former Huynh Trưởng,” if by this we mean that a person has completely ceased to possess the spiritual and ethical character of a Huynh Trưởng, presents a paradox. The vow made years ago was never a term of office with an expiration date. Nor are the Three Jewels an institution certifying a time-limited contract. When we knelt to make that vow, we did so not to receive a privilege, but to establish for ourselves a life directed toward the wholesome: to study the Buddha-Dharma, to cultivate ourselves, to serve the younger generations, to contribute to the organization, and to embody in the world the ideals of Compassion, Wisdom, and Courage — Bi, Trí, Dũng.
At this point, one principle must be made clear: a vow is not a chain. This deserves emphasis, for otherwise a beautiful principle can easily be turned into an instrument of coercion. No one has the right to invoke a person’s vow in order to compel a Huynh Trưởng to remain active when the circumstances of life no longer permit it. Still less should the Three Jewels be invoked as moral pressure against someone who is in disagreement, exhausted, or in need of withdrawal. There are times when relinquishing a position is necessary. There are times when temporarily stepping away from the organization in order to restore balance to body and mind is more sincere than remaining while consumed by affliction. Age, illness, family responsibilities, livelihood, or other adverse circumstances may prevent someone from continuing regular participation. Such absence does not, in itself, extinguish the vow.
For being present within an organization and remaining inwardly faithful to an ideal are related, but they are not identical.
A person may no longer have stood in formation for many years, no longer carried the whistle, no longer attended meetings; the grey uniform may have long since been folded away in a corner of a wardrobe. Yet when hearing that a local unit is in difficulty, that person still worries; seeing a younger generation mature, still rejoices; seeing the organization falter, still feels pain; meeting younger members, still cares for them with the affection of one who has gone before. It is difficult, then, to say that such a person has become entirely “former.” Some uniforms may grow old, while the Lam spirit within has yet to fade.
Conversely, there may be those who still bear the designation Huynh Trưởng, still hold rank and office, still appear at ceremonies and meetings; yet if the educational ideal has yielded to authority and status, if the bonds of Lam fellowship have been displaced by factionalism, if harmony has been consumed by rivalry and contention, then the question “Who, in truth, has become former?” becomes painfully ironic. At times, one who has left the ranks may still preserve the character of a Huynh Trưởng within, while another who remains visibly among the ranks may already have traveled very far from the vow first made.
The issue, therefore, does not lie in the word “former” as a designation. It lies in the distance between the vow once made and the life now being lived.
Buddhism understands the human person within the flow of dependent origination and therefore does not imprison anyone within his or her past. One who has made a vow may still change. One who was once devoted may grow weary. One who was once close may drift away. And one who once departed may someday return. Impermanence does not exempt organizational life. Yet to understand impermanence is not to diminish the significance of a vow. Indeed, precisely because all conditioned things are subject to change, a solemn vow acquires value as an inner spiritual orientation, reminding us, amid the fluctuations of life, of the direction we once freely chose.
A vow, understood in this sense, is not an oath that closes off the future. It is the voluntary entrusting of one’s life to a wholesome path.
Therefore, when a Huynh Trưởng decides to leave GĐPT, the first response should not be for the organization to judge that person as having “betrayed the vow.” Yet neither should we casually regard a vow made before the Three Jewels as merely a ceremony that has been completed and can thereafter be forgotten. Both extremes impoverish the meaning of making a vow. One turns the vow into a bond of restraint; the other reduces it to empty words spoken at a ceremony.
Between these two extremes lies freedom with responsibility.
A Huynh Trưởng has every right to determine the course of his or her own life. Yet if one has once made a solemn vow before the Three Jewels, then when the time comes to leave, one might also allow oneself a moment of stillness and ask: What, exactly, am I leaving? An office? A structure? A group of people? A circumstance that has wounded me? Or do I truly wish to abandon the ideal that I once freely embraced?
These are profoundly different questions. One may leave a particular structure without leaving GĐPT. One may leave a particular period of one’s life without abandoning the ideal. One may, because of disagreement with a few individuals, imagine that one has severed oneself from an entire tradition. And there are those who, in a moment of anger, wish to repudiate decades of their own lives, only to discover after the storm has passed that what was nurtured through youth, through the bonds of Lam fellowship, through countless camps and generations of younger members, and through that one moment of bowing before the Three Jewels, cannot so easily be erased from consciousness by an impulsive declaration.
From the other direction, the organization must also examine itself.
Whenever a longtime Huynh Trưởng wishes to become “former,” those entrusted with guidance should not ask only whether that person has remained faithful to the vow. In fairness, the organization must also ask itself: What have we done that someone once so devoted has become disheartened? If we invoke Internal Rules, Regulations, rank, and solemn vows merely to keep someone from leaving, while lacking the courage to examine wounds, injustice, failures to listen, or deficiencies within our own structures, we may succeed in retaining a name in the directory while having already lost the person in heart. An organization devoted to Buddhist education must understand all the more clearly that keeping a person within the organization is less important than preserving wholesome conditions within that person’s heart.
If someone must leave, let that person leave without carrying resentment. If someone needs rest, allow room for rest. If someone is aggrieved, be still enough to listen. If the organization is wrong, be large enough to acknowledge it. If the individual is wrong, be compassionate enough to wait. For the ultimate purpose of GĐPT is not to possess its Huynh Trưởng, but to cultivate together human beings who know how to live according to the Buddha-Dharma.
Seen in this light, the word “former” may still be useful in certain circumstances to describe one’s present status of participation, but it should not be used casually, as though the entire history of a person’s commitment and aspiration had thereby been closed. We may say former member of the Ban Hướng Dẫn, former Liên Đoàn Trưởng, former Đoàn Trưởng, or a Huynh Trưởng who is no longer active. Each expression is more precise when what we intend to describe is merely a change of office or present participation.
For the word “former” records something that has passed, whereas the designation Huynh Trưởng, in the deeper meaning of the vow, should perhaps never be understood merely as an administrative identity bearing a date of issuance and a date of expiration.
Ultimately, before the Three Jewels, no one can keep another person’s vow on that person’s behalf. Nor does anyone possess the authority to pass judgment upon the innermost depths of another’s aspiration. The organization can preserve its tradition, maintain its discipline, offer encouragement, and create wholesome conditions. What remains belongs to the mindfulness and self-awareness of the person who once made the vow.
If there remains even a measure of tenderness upon hearing the familiar call to formation; if there is still joy in seeing younger members mature; if one still knows how to bow before the Three Jewels; if one still feels responsibility for the continuity of an educational tradition one once received and carried forward — then even though the grey uniform may have lain folded in a drawer through many passing years, its wearer has not necessarily become an outsider.
An office belongs to time, and therefore has predecessors and successors. Rank belongs to organizational discipline, and therefore may be conferred or suspended. Participation belongs to causes and conditions, and therefore knows coming and going. But a vow belongs to the heart. And what belongs to the heart cannot simply be closed by the word “former.”
There are those who have been away from the ranks for many years. Their figures have long disappeared beyond the temple gate, and their names may no longer appear on any roster. Yet one afternoon, hearing the distant sound of a whistle, the heart suddenly trembles, as though hearing again a summons from youth.
That alone may be enough for us to understand: we may leave an office behind; we may grow distant from an organization; but a solemn vow before the Three Jewels, if it truly arose from the heart, may sometimes be forgotten for a time and one day be found again — but it is very difficult to call it “former.”
And perhaps herein lies the deeper meaning of the words that generations of Huynh Trưởng have passed down to one another:
“One day a Huynh Trưởng, a Huynh Trưởng for life.”
Not a lifetime of holding a title. Not a lifetime of remaining within an organizational structure. Rather, a lifetime in which, whether staying or leaving, present or far away, one does not lightly forsake what one once, with sincerity, bowed before the Three Jewels and vowed to uphold.
Buddhist Era 2570 – Yuma, California
September 2, 2026
PHỔ ÁI Trần Anh Hoài Thương